14 november: ‘De Meern, een plaats met een eeuwenoude historie’ een lezing door Kees Rasch

Op donderdag 14 november 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Kees Rasch over de historie van De Meern.

In de Romeinse tijd liep de noordelijke grens van het Romeinse Rijk door het grondgebied van het huidige De Meern. Dankzij archeologische opgravingen is de kennis over het verblijf van de Romeinen in deze streek sterk toegenomen.

De geschiedenis van het in de late middeleeuwen ontstane dorp De Meern is nauw verweven met die van de ontginning van het gebied tussen de stroomruggen van de Rijn en de Hollandse IJssel. Bij de Meernbrug aan het begin van de Meerndijk ontstond een kleine nederzetting. Deze lag aan een van oost naar west lopende polderwetering. In 1381 werd deze wetering verbreed tot een kanaal voor de scheepvaart. In 1665 vond nogmaals verbreding plaats, nu ten behoeve van de trekvaart tussen Utrecht en Leiden. Zo ontstond de huidige Leidse Rijn en kon de nederzetting bij de brug uitgroeien tot een klein dorp met onder andere een kerk, een school, een herberg, een hoefsmederij en een broodbakkerij.

In de twintigste eeuw veranderde De Meern van klein plattelandsdorp in een woonplaats met boeren, fruittelers, tuinders, ondernemers in handel, nijverheid en dienstverlening, werknemers in al deze sectoren en forensen. Sinds 1997 wordt de ontwikkeling van De Meern in hoge mate bepaald door de snelle groei van de stad Utrecht en sinds 2001 is De Meern een wijk binnen de gemeente Utrecht.

Tijdens de lezing zal Kees Rasch allereerst ingaan op de bestuurlijke status door de eeuwen heen, daarbij komt hij tot een interessante conclusie. Vervolgens gaat hij in op de eeuwenoude historie en bijzondere gebeurtenissen in De Meern. Kerken, molens, het openbaar vervoer en de uitbreiding vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw, zullen ook ter sprake komen.

Kees Rasch
Kees Rasch

Kees Rasch is oud-voorzitter van de Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens & Leidsche Rijn, geeft regelmatig lezingen en heeft in het tijdschrift van de Historische Vereniging tientallen artikelen gepubliceerd over de geschiedenis van onze omgeving.

Locatie: de Schalm in De Meern, Oranjelaan 10.

Datum: donderdag 14 november 2019. Aanvang 20:00 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

20 november: ‘Godsdiensttwisten tijdens het Twaalfjarig Bestand – opmaat tot de Dordtse Synode’ door Tjaard Barnard (SHHV)

Op woensdag 20 november organiseert de SHHV een lezing met Tjaard Barnard.

Het afgelopen jaar is herdacht dat in 1618-1619 een grote, Nationale Synode plaatsvond te Dordrecht. En op 13 mei was het precies 400 jaar geleden dat Johan van Oldenbarnevelt op het Binnenhof onthoofd werd. Wat speelde er toen? In deze lezing wordt uw kennis van deze geschiedenis langs twee lijnen hernieuwd en uitgebreid. Wat speelde er op politiek terrein en wat gebeurde er onder de theologen. Dr. Tjaard Barnard (1968) is remonstrants predikant te Rotterdam en gepromoveerd in de kerkgeschiedenis.

Deze lezing wordt gegeven in de Lutherse kerk te Woerden. Meer informatie op de website van de SHHV.

10 december: “Het ontstaan van het Nederlandse kustgebied in paleogeografische kaartbeelden, ‘waarheid en/of geofantasie’?” door Peter de Vos

Op dinsdag 10 december 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Peter Vos over paleolandschapskaarten van Nederland.

In de presentatie zal ingegaan worden op hoe de paleolandschapskaarten van Nederland in het Holoceen (huidige warme klimaatperiode die ca. 11.500 jaar geleden begon) – verschenen in de Atlas van Nederland in het Holoceen – zijn samengesteld en welke kustvormende processen en factoren verantwoordelijk waren voor het ontstaan van de huidige kustgebieden. De Atlas van Nederland in het Holoceen is in 2011 verschenen. In 2018 is de 9e herziene druk uitgebracht waarin de kaartbeelden op basis van nieuwe informatie zijn updated en ook 2 extra reconstructiekaarten aan de kaartserie zijn toegevoegd.

Peter Vos zal in de lezing o.a. ook de werkwijze en de gebruikte bronnen voor het maken van paleolandschapsreconstructie kaarten toelichten. De belangrijkste sturende factor voor het ontstaan van de Nederlandse kustgebieden was de snelle zeespiegelstijging aan het begin van het Holoceen. In de eerste helft van het Holoceen verdronken de laagste delen van Nederland en veranderden die gebieden in grote getijdenbekkens en estuaria. Toen in het midden van het Holoceen de zeespiegelstijging afnam, verlandden deze systemen en vond er achter de gevormde kustbarrières op grote schaal veengroei plaats. Tijdens het laatste deel van het Holoceen vonden er talrijke ingressies plaats in het gevormde kustveengebied en daar speelde de mens door grootschalige ontginningen en bedijkingen een grote rol in.

Foto van Pleistocene zandondergrond
Geologische opname door Peter Vos van de gelaagde Zuiderzee afzettingen in het Voorsterbos (NOP), gelegen op een Pleistocene zandondergrond waarin zich boomwortels bevinden.

In totaal zijn van Nederland zo’n 13-tal Holocene landschapsreconstructie kaarten gemaakt. Het reconstrueren van kustlandschappen is als een ‘4D puzzel’ waarbij je je eigen puzzelstukjes genereert. Naast de geologische karteergegevens, vormen de paleomilieugegevens uit archeologische opgravingsputten een belangrijke bron. De Vos noemt deze archeologische ontsluitingen ‘sleutelsites’ omdat ze essentiële informatie bevatten voor de kustreconstructie. De opgravingsputten in laag Nederland geven onderzoekers de kans om de kustafzettingen sedimentologisch goed te bestuderen en te bemonsteren voor paleoecologisch en dateringsonderzoek.

Een belangrijke archeologische sleutel-site die tijdens de lezing besproken zal worden, is die van de Vergulde Hand West (VHW) in Vlaardingen. Deze site leverde belangrijke informatie op over de landschapsvorming van de noordzijde van het Rijn-Maas estuarium in de pre- en protohistorie. Bijzonder geologische fenomenen op deze locatie waren het voorkomen van ‘klapkleien’ (of ‘oplichtingskleien’) en kleizakkingsstructuren in de venige ondergrond. De klapkleien zijn gevormd rond 225 v. Chr. toen de – met lucht verzadigde – veenbodem tijdens extreem hoge waterstanden in de Maasmond ging drijven. Grote drijvende veeneilanden – inclusief de ijzertijd-nederzettingen die erop stonden – kwamen los van de ondergrond en in de tussenliggende ruimte en veenscheuren werd klei afgezet. Omdat de klapkleien in een overwegend zoetwatermilieu zijn gevormd, worden de hogere waterstanden in het gebied toegeschreven aan een sterke toename van Rijnwater naar het Maasmondgebied. De Maasmonding ging vanaf die tijd (weer) het grootste deel van het rivierwater afvoeren en daardoor namen de rivierdebieten in de Oude Rijn monding af. Nadat de veenbodem zijn drijvende vermogen verloor (zuurstof uit de bodem verdween) werd het na 200 v. Chr. overspoeld met rivierklei. Op de laagste locaties werd de meeste klei afgezet en door het grote gewicht van deze kleilast op de slappe veenondergrond zakte de klei daar dieper in de ondergrond. Dit (differentiële) zakkingsproces wordt ook wel autocompactie genoemd. De waargenomen zijn klapklei- en loadingsstructuren zijn niet uniek voor het Maaslandgebied in Vlaardingen.

eoarcheologische opname v/e profielwand op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen
Geoarcheologische opname door Sieb de Vries en Peter Vos van een profielwand in de archeologische opgraving op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen in 2005. De veen- (bruin en donkerbruin) en kleilagen (grijs en lichtbruin grijs) hebben een gebogen vorm. Dit komt door het proces van autocompactie van het veen als gevolg van de afzetting (gewicht) van de bovenste kleilaag. Door het loadingsproces is op deze locatie het vroegmiddeleeuwse veen (bovenste veenlaag) bewaard gebleven omdat daar het middeleeuwse veen onder het grondwaterniveau was gezakt. Elders in het VHW gebied – waar het middeleeuwse veen boven het grondwaterniveau lag – is dit veen volledig verdwenen door oxidatie.
Peter Vos
Peter Vos

Peter Vos is Kwartair geoloog en promoveerde op 10 juni 2015 aan de Universiteit Utrecht op het onderwerp Origin of the Dutch coastal landscape, long-term landscape evolution of the Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local palaeogeographical map series. Hij is werkzaam bij de Geologische Dienst Nederland – TNO in Utrecht en gespecialiseerd in de Holocene kustgenese van Nederland. Een groot deel van zijn werk begeeft zich op het snijvlak tussen geologie en archeologie. Hij doet dit werk samen met zijn collega Sieb de Vries.

Deze lezing zaal gaan plaats vinden in Castellum Hoge Woerd. Datum: dinsdag 10 december 2019. Aanvang: 20:00 uur. Kosten: €5,- per persoon. Leden HV: €2,50 korting.

Officiële heropening gerestaureerde Broederschapshuisjes 31 augustus 2019

De afgelopen weken hebben vele bekende en nieuwe mensen onze heropende en gerestaureerde Broederschapshuisjes bekeken.

Opening BSH
Opening Broederschapshuisjes

Op zaterdagmiddag 31 augustus was de formele en feestelijke heropening. De openingshandeling werd verricht door wethouder Erfgoed Anke Klein, Hennie Smorenburg namens de eigenaren van de huisjes, de Broederschap en door Jan Sangers, projectleider Verbouwing van de Historische Vereniging. Zie hier het fotoalbum.

Het ruim 400 jaar oude rijksmonument is totaal verbouwd en is nu een prachtig kenniscentrum annex expositieruimte geworden.
De verbouwing is in opdracht van de Broederschap van Onze Lieve Vrouwe gedaan door de lokale aannemer Kok op basis van het plan van het lokale architectenbureau CORPA. Voor de financiering van de inrichting, de vernieuwing van de automatisering en de opbouw van de expositieruimte zijn we tevens veel dank verschuldigd aan het wijkbureau Vleuten-de Meern, het Elise Mathilde Fonds en het Kern met Pit Fonds van de KNHM. Het in- en uitruimen van de huisjes was volstrekt onmogelijk geweest zonder de inzet van vele vrijwilligers. Bij het vervoer en de opslag van alle spullen werden we enorm geholpen door het lokale transportbedrijf Kuijf en de vroegere Vleutense tuinders Moll en van Gaal. Zeer veel dank allen!

Luister hier naar een interview met voorzitter Gerda Oskam over de heropende Broederschapshuisjes.

De dag na de officiële opening, zondag 1 september, hebben zo’n 250 belangstellenden de Broederschapshuisjes bezocht tijdens de Opendag. De reacties waren zeer positief over de eigentijdse, maar met respect voor historie uitgevoerde restauratie. Vooral de schilderijenwand en de maquettes trokken veel bekijks.

Ten slotte waren de Broederschapshuisjes ook open tijdens de Open Monumentendag 2019, waar ook weer ruim 100 bezoekers kwamen kijken. Velen waren er al wel vele malen langs gereden, maar nog nooit binnen geweest.

Vanaf nu zijn de Broederschapshuisjes ook weer voor publiek open op de reguliere tijden. Te weten maandag en dinsdagmiddag van 14 – 16 uur en de eerste zaterdag van de maand van 14 – 17 uur.

23 januari: ‘Het Amsterdam-Rijnkanaal; al jaren de snelweg voor de scheepvaart’, een lezing door Hans van Bemmel

Op donderdag 23 januari organiseert de Historische Vereniging een lezing door de heer Hans van Bemmel over de aanleg en uitbreiding van het Amsterdam-Rijnkanaal.

Met de industrialisering in de 19e eeuw kwam steeds meer behoefte aan transport: de scheepvaart kon goed in deze behoefte voorzien. De verbinding tussen Amsterdam en Utrecht, en natuurlijk het achterland, vond meestal plaats via de Vecht.  Deze rivier was met alle kronkels en de smalle doorvaart in de nieuwe tijden langzaam ongeschikt geworden. Er werden daarom plannen gemaakt om de vecht te kanaliseren.

In 1880 werd het besluit genomen om een nieuwe vaarroute aan te leggen. In 1892 konden de eerste schepen reeds gebruik maken van het Amsterdam Rijnkanaal. Maar de ontwikkelingen gingen in die tijd al snel en de schippers noemden het nieuwe kanaal vaak een kikkersloot, omdat het veel te smal was. Al snel kwam de discussie op gang om het kanaal te verbreden, maar de uitvoering hiervan werd doorkruist door de economische crisis en de Tweede Wereldoorlog. Na de bevrijding werden de plannen snel weer opgepakt en in 1952 kon het verbrede kanaal in gebruik genomen worden.

Hans van Bemmel zal in zijn lezing ingaan op de historie van het kanaal: van de vroegere routes tot het huidige gebruik.

De locatie voor deze bijeenkomst is nog niet bekend, maar zal naar de aanmelders gecommuniceerd worden.

Aanvang: 20:00. Zaal open: 19:30 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV €2,50 korting. Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

13 februari: ‘Het Romeinse Limespad’, een lezing door Kees Rasch.

Donderdag 13 februari 2020 organiseert de Historische Vereniging in samenwerking met Castellum Hoge Woerd een lezing over de Romeinse castella langs de Limes.  De lezing zal worden verzorgd door Kees Rasch.

Castellum “De Hoge Woerd” was een Romeins fort dat deel uitmaakte van de noordgrens van het Romeinse Rijk (de Limes). Over dit in De Meern gelegen castellum wordt met enige regelmaat geschreven in het tijdschrift van de Historische Vereniging. Langs de Limes in Nederland lagen echter nog zestien castella. Deze castella zijn opgenomen in een wandelroute die van Katwijk aan Zee naar Berg en Dal ten oosten van Nijmegen loopt. Deze langeafstandswandeling is uitgeroepen tot “Wandelroute van het jaar 2019”.

Kees Rasch heeft deze route gelopen en onderzocht wat er zichtbaar en bekend is van de castella langs de Limes. Zijn bevindingen presenteert hij in een lezing die de titel “Het Romeinse Limespad, een kijkje bij de andere castella langs de Limes in Nederland”.

Kees Rasch
Kees Rasch

Kees Rasch is oud-voorzitter van de Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens & Leidsche Rijn. Hij geeft regelmatig lezingen en heeft in ons tijdschrift tientallen artikelen gepubliceerd waaronder de laatste drie jaar artikelen over het Romeinse Rijk.

Locatie: Castellum De Hoge Woerd. Aanvang 20:00 uur. Zaal open: 19:30 uur. Kosten: €5,- p.p. Leden HV €2,50 korting. Kaarten kunt u bestellen via https://www.museumhogewoerd.nl/agenda/  

Let op: de locatie heeft beperkte capaciteit, dus kom op tijd want vol=vol.

11 maart: ‘Landschappen langs de Limes in de tijd van de Romeinen’ door Marieke van Dinter (2e keer)

Op Woensdag 11 maart 2020 organiseert de Historische Vereniging een lezing over de landschappen langs de Limes  in de Romeinse tijd.  De lezing zal worden verzorgd door Marieke van Dinter.

Marieke van Dinter
Marieke van Dinter

Tijdens de lezing zal Marieke ingaan op de invloed van het landschap op de Romeinse militaire infrastructuur van West Nederland: de ligging van de romeinse forten, de wachttorens en de Limes-weg aan de Oude Rijn – van fort Vechten tot aan de kust bij Katwijk. Deze verdedigingslinie is namelijk aangelegd in een dynamisch rivierenlandschap. Uit de landschapskaart die zij heeft vervaardigd ontstaat een grootschalig beeld van de potentieel beschikbare ruimte voor de aanleg van militaire en infrastructurele werken, inheemse nederzettingen, en de mogelijkheden voor landbouw en veeteelt en houtopslag.

Marieke van Dinter is in Utrecht afgestudeerd als fysisch geograaf in de Kwartair Geologie, specialisatie Geomorfologie Laagland. Sinds 1997 werkt zij bij ADC Archeoprojecten en bestudeert ze onder meer op opgravingen de profielwanden van de putten om inzicht te krijgen in de bodemopbouw. Daarmee kan het landschap vóór, tijdens en na de archeologische bewoning vastgesteld worden. Daarnaast is Marieke recentelijk gepromoveerd aan de Universiteit van Utrecht op de landschapsontwikkeling en de invloed daarvan op de bewoning in het West-Nederlandse rivierengebied in de Romeinse tijd en Middeleeuwen.

N.b. dit betreft de lezing die Marieke van Dinter eerder heeft gegeven op 8 mei 2019, aangepast met nieuwe inzichten.

De lezing zal plaatvinden in de Studio, Museum Hoge Woerd, Hoge Woerdplein 1, 3454 PB Utrecht. Entree: €5,- Leden van de Hist. Ver: €2,50

Zaal open 19.30. Aanvang 20:00 uur. Let op: de zaal heeft beperkte capaciteit dus geef u tijdig op, want vol is vol! Aanmelden via de website van Museum Hoge Woerd:

Septembernummer van ‘Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering’

Tijdschrift Historische Vereniging september nummer 2019
Tijdschrift Historische Vereniging september nummer 2019

Vanaf donderdag 19 september wordt het septembernummer van ‘Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering’ weer verspreid onder onze leden.

Deze editie bevat weer een groot aantal interessante artikelen waaronder:

  • ‘De Dorpsbarbier vertelt’ van Ad van Zoeren
  • ‘Harmonie orkest 70 jaar ! ‘ door Jan Schutte
  • ‘Haarzicht, een wijk met ambitie en een lange geschiedenis’ door Veronique Voorn.

‘De Dorpsbarbier vertelt’ door Ad van Zoeren.

De Kermis- Oranjevereniging vergaderde in het najaar van 2017 over de plannen voor 2018. In dat jaar zou het 120-jarig bestaan van de vereniging en van het dorp ‘De Haar’ gevierd worden. Traditiegetrouw wordt bij ieder lustrum een feestavond georganiseerd voor alle leden van de vereniging en voor ‘oud-Haarsen’. Voorgesteld werd om Ad van Zoeren te vragen om een lezing te geven. Ad vertelt: “Ik ben wel lid van de Kermis- Oranjevereniging, maar ik was niet bij die vergadering. Ik las het voorstel in de mij toegestuurde notulen. Ik dacht: ‘Wat moet ik hiermee?’ Voor de Historische Vereniging had ik wel een aantal lezingen over Vleuten gegeven, en daardoor meer lef gekregen, maar die Vleutense lezing houden voor de ‘Haarse poepers’, dat klopte volgens mij niet. Terwijl ik wachtte op de officiële uitnodiging, liet ik mijn gedachten alvast gaan… wat zou ik kunnen doen??  Lees meer in het septembernummer.

‘Harmonie orkest 70 jaar ! ‘ door Jan Schutte

In februari 1949 werd door een klein aantal enthousiaste muzikanten de “Christelijke Harmonie Vleuten” opgericht, terwijl in 1985 de huidige naam werd gekozen en statutair werd vastgelegd. Voor het eerste bestuur zo kort na de Tweede Wereldoorlog was het een hele opgave om f 2.500,= voor tweedehands muziekinstrumenten bijeen te krijgen. Dat lukte en zo kon de jonge vereniging de benodigde instrumenten overnemen van een orkest uit Honselersdijk. Zo zag de succesvolle start van deze, niet meer uit Vleuten weg te denken, vereniging er uit en dat succes staat nog steeds als een huis bij het 70-jarig jubileum! Hoe benader je nou zo’n mooi  jubileum? Bij een eerdere gelegenheid kwamen o.m. voorzitters aan het woord, dus we kozen deze keer voor een andere insteek.  We hebben een uitgebreid gesprek met erelid van de vereniging,  Jaap Bakker (1940) uit Vleuten. Lees meer in het septembernummer.

Haarzicht, een wijk met ambitie en een lange geschiedenis door Veronique Voorn

Aan de rand van het oude dorp Vleuten wordt momenteel een nieuwe woonwijk gebouwd: Haarzicht. De naam is gekozen vanwege de ligging tussen Vleuten en Haarzuilens. Het is de eerste volledige gasloze wijk van Leidsche Rijn. In het Stedenbouwkundig Plan Haarzicht is de ambitie verwoord dat, hoewel Haarzicht deel uitmaakt van de grote Utrechtse uitbreidingslocatie Leidsche Rijn, het een geheel eigen landelijk en dorps karakter moet krijgen. De wijk moet een eenheid vormen met de bestaande bebouwing en de omgeving. De wijk moet verweven worden met Vleuten, maar toch een gebiedseigen identiteit hebben die past bij de dorpse sfeer van Vleuten. Daarnaast moet de geschiedenis van het gebied worden gerespecteerd. De ligging van Haarzicht binnen het plangebied van Leidsche Rijn is uniek. Aan twee zijden grenst de wijk aan landelijk gebied. Ten westen ligt het dorp Haarzuilens met het Kasteel de Haar. Dit gebied (en ook nog een stukje aan de zuidkant van Haarzicht) is gemarkeerd als Beschermd Dorpsgebied Haarzuilens. Aan de noordzijde liggen de Haarrijnse Plas en de Thematervelden. Gedeeltelijk ten zuiden en vooral te oosten van Haarzicht ligt het dorp Vleuten met zijn voorzieningen. Lees meer in ons septembernummer.

Diploma-uitreiking graaf Juniors

U in de wijk Leidsche Rijn wijdde in haar haar aflevering van zaterdag 14 september een leuk item aan de diploma-uitreiking van onze graaf Juniors.

De diploma’s werden uitgereikt door Anke Klein, wethouder Erfgoed van de gemeente Utrecht. Onderdeel van de middag was ook het bereiden van een Romeinse maaltijd door de Graaf Juniors, die samen met de ouders werd gegeten.

2 februari: Familie activiteit: “Verhalen over een ver verleden” door Linda Dielemans

De Historische Vereniging organiseert op zondag 2 februari samen met haar partner, de openbare bibliotheek Utrecht, een leuke (familie)lezing en workshop voor kinderen en hun ouders.

Linda Dielemans
Linda Dielemans

Schrijver en archeoloog Linda Dielemans neemt ons duizenden jaren mee terug in de tijd. Ze vertelt over haar nieuwe boek Brons en het grootste mysterie van de bronstijd: waarom lieten mensen het mooiste en duurste wat ze hadden – sieraden, gereedschappen en wapens van brons – achter in moerassen en rivieren? Al die voorwerpen hebben een heel bijzondere verhaal te vertellen… En misschien is dat wel het jouwe!

Na het verhaal over “Brons”  ga je met hulp van Linda zelf een spannend verhaal schrijven aan de hand van drie archeologische voorwerpen. Hoe dat allemaal precies werkt? Dat moet je komen meemaken!

Aanvang 15:00 uur. Einde ca 17:00 uur. Locatie: Bibliotheek Leidsche Rijn Centrum. Entree €5,- / Leden bibliotheek en Historische Vereniging: €4,-

Reserveren kan via  https://www.bibliotheekutrecht.nl/service/reserveren-voor-activiteiten.html of direct aan de zaal.

Brons van Linda Dielemans
Brons van Linda Dielemans

Na de workshop kun je een boek van Linda kopen, mét handtekening erin natuurlijk! Heb je al boeken van Linda in de kast staan? Ook die signeert ze graag.

Linda Dielemans (1981) schrijft kinderboeken die zich afspelen in de prehistorie. Met haar boek Schaduw van de leeuw won ze de Senaatsprijs van de Nederlandse Kinderjury. Daarnaast werkt ze als archeoloog in heel Nederland.