Organisatorische problemen bij de lezing van Marieke van Dinter

De lezing van dr. Marieke van Dinter over de landschappen langs de Limes in de Romeinse tijd op woensdag 8 mei, gisteravond, werd enorm goed bezocht. Zo goed zelfs dat een aantal bezoekers niet naar binnen konden i.v.m. de capaciteit van de zaal.

Recentelijk had de Historische Vereniging helaas regelmatig last van een storing op onze website, waardoor wij hebben moeten besluiten om de website naar een andere webhostingorganisatie te verhuizen. Dat maakte dat de aanmelding van sommige mensen die zich via onze website hadden opgegeven, niet goed door was gekomen. Dit leidde aanvankelijk tot verwarring bij een aantal mensen die zich wel hadden aangemeld maar niet op onze lijst waren beland. Gelukkig konden deze mensen uiteindelijk allemaal wel deelnemen aan de lezing. Er waren echter ook mensen die langs waren gekomen zonder zich aan te melden. Per abuis heeft in ons persbericht gestaan dat dit kon terwijl dit bij deze locatie geen optie was. Brandtechnisch maar ook qua hoeveelheid zitplaatsen zijn de 60 stoelen echt het maximum. Tot onze spijt hebben we deze mensen daarom moeten teleurstellen.

Als Historische Vereniging bieden wij onze oprechte excuses aan voor al het ongemak dat wij hebben veroorzaakt. Wij zijn een vrijwilligersorganisatie en proberen zo goed mogelijk interessante lezingen te organiseren. We zullen dan ook met dr. Van Dinter bekijken wanneer zij haar – uiterst inspirerende – lezing opnieuw in ons gebied kan verzorgen. Mocht u één van de mensen zijn geweest die niet aanwezig kon zijn bij de lezing laat het ons a.u.b. weten via een mail naar activiteiten@histvervdmh.nl zodat we u op de hoogte kunnen stellen van een mogelijk tweede lezing door Marieke van Dinter.


Hulp gezocht bij herinchting Broederschapshuisjes

Op vrijdag 3 mei vanaf 16.00 uur en zaterdag 4 mei vanaf 9.15 uur gaat de Historische Vereniging starten met het inruimen van de gerestaureerde Broederschapshuisjes. De Broederschapshuisjes zijn inmiddels opgeleverd na de ingrijpende verbouwing en modernisering van het 17e eeuws rijksmonument in het hartje van Vleuten.

De Broederschapshuisjes, het kenniscentrum van de Historische Vereniging, is inmiddels bijna 4 maanden dicht. Het uitruimen ervan door de vrijwilligers van de Historische Vereniging, was maandenlang voorbereid en kon uiteindelijk op een zaterdag gedaan worden door de vrijwilligers.

Gerenoveerde Broederschapshuisjes april 2019

Nu de spullen weer kunnen worden teruggeplaatst, was de Historische Vereniging afhankelijk van de precieze opleveringsdatum en ook van de beschikbaarheid van de vervoerder van de historische collectie, de firma Kuijf uit De Meern die dit vrijwillig wilde doen. Dat had tot gevolg dat er niet genoeg vrijwilligers zijn voor het inruimen van de Broederschapshuisjes. Vandaar deze oproep om te helpen op 3 mei vanaf 16.00 uur en op 4 mei vanaf 9.15 uur. Degenen die (ook al is het maar een uurtje) willen helpen, kunnen zich aanmelden bij Jan Sangers via jansangers@hetnet.nl

Achtergrondinformatie bij de druk bezochte lezing rond recente opgravingen in Leidsche Rijn

De lezing over de recente vondsten in de archeologische schatkamer Leidsche Rijn werd, ondanks de concurrentie van Juventus-Ajax enorm goed bezocht en gewaardeerd door zo’n 90 bezoekers. De lezing vond plaats in de prachtige Metaal Kathedraal in De Meern. De gemeentelijke archeologen Herre Wynia, Erik Graafstal en Marieke Arkema vertelden over de opgravingen in Rijnvliet en bij het Appellaantje. De vondsten gaven weer veel inzicht in de loop van de limes, de Oude Rijn en de bebouwing en bewoning in ons gebied in de periode van eind 1e eeuw t/m 8e eeuw. Met name de vondsten van de diverse moerasbruggen waren spectaculair. Bent u ook nieuwsgierig geworden? Meer over de loop van de Oude Rijn en de moerasbruggen in de lezing van Marieke van Dinter op 8 mei in Castellum Hoge Woerd.

Meer informatie over de opgravingen in Leidsche Rijn kunt u vinden op de site van Erfgoed Utrecht.

Tijdens de presentaties werden een paar specifieke onderzoeken genoemd:

Overzicht van alle romeinse wegwaarnemingen ten westen van Utrecht: https://erfgoed.utrecht.nl/publicaties/onderzoeksrapporten-archeologie/de-limesweg-in-west-nederland/

Opgravingen “Vleuten 3”, Appellaantje: https://erfgoed.utrecht.nl/publicaties/onderzoeksrapporten-archeologie/appellaantje/

Opgraving middeleeuws schip ‘Vleuten 3’

Vleuten 3
Vleuten 3

Vrijdagmiddag 5 april was de opgraving van het schip ‘Vleuten 3’  uit de vroege middeleeuwen in het Máximapark eenmalig te bezoeken. De archeologische opgraving is gedaan ter voorbereiding van de aanleg van de laatste delen van de Vikingrijn in het Máximapark. Archeologen van de gemeente Utrecht (afdeling Erfgoed) en specialisten op het gebied van scheepsarcheologie gaven ter plekke uitleg over deze bijzondere vondst.

De Vikingrijn

Het schip ‘Vleuten 3’ is in 2016 ontdekt bij archeologisch onderzoek voor de aanleg van de Vikingrijn. Omdat de omstandigheden toen niet optimaal waren om het schip verder te onderzoeken, is het met grond toegedekt. Op de plaats van het schip wordt een van de laatste delen van de Vikingrijn aangelegd, waardoor het moest worden opgegraven. De Vikingrijn is een door bureau West8 ontworpen waterloop in het Maximapark, die is geïnspireerd op de Oude Rijn die duizenden jaren door dit gebied heeft gestroomd.

De Vleuten 3

Als een schip wordt ontdekt krijgt het de naam van plaats waar het is gevonden. Dit schip heeft de naam Vleuten 3 gekregen. Eerder werden de eveneens vroegmiddeleeuwse schepen Vleuten 1 en Vleuten 2 gevonden bij de aanleg van een ander deel van de Vikingrijn. In tegenstelling tot de Vleuten 3 zijn deze schepen niet opgegraven maar in de ondergrond bewaard gebleven.

Hergebruikt als kade

Het proefonderzoek in 2016 heeft duidelijk gemaakt dat de Vleuten 3 geen compleet scheepswrak is. Het is waarschijnlijk de helft van de bodem of scheepsvlak (van boord tot aan het midden) dat bestaat uit twee brede planken. Deze worden bij elkaar gehouden door spanten die met houten pennen aan de vlakgangen zijn bevestigd. Het scheepshout ligt op een aantal lange palen van eikenhout. Dit duidt erop dat een schip is gesloopt en dat delen hiervan in een kade of beschoeiing zijn hergebruikt. Een lot dat veel schepen die uit de vaart zijn genomen ten deel is gevallen. Oorspronkelijk stonden de palen met het scheepshout overeind en is deze constructie bij een overstroming weggespoeld en op de bodem van de Rijn terecht gekomen.

Hoe oud is de Vleuten 3?

Zowel het hout van de palen als de planken van het schip zijn dendrochronologisch onderzocht. Dergelijk onderzoek, waarbij de breedte van de jaarringen wordt gemeten, kan een datering en een herkomstgebied van het hout opleveren. Het onderzoek heeft aangetoond dat het scheepshout van de Vleuten 3 afkomstig is uit het Duitse Rijnland en dat voor de palen hout uit de directe omgeving is gebruikt. Vanwege het ontbreken van de buitenste spintringen kon helaas nog geen absolute datering van de bouw van het schip vastgesteld worden. Het jaarringonderzoek laat alleen zien dat dit vaartuig op zijn vroegst rond 820 na Chr. is gebouwd. Deze datering wordt bevestigd door het aardewerk dat rond het scheepshout is aangetroffen. Een datering in de negende eeuw maakt dit scheepswrak bijzonder want uit deze periode zijn nagenoeg geen andere scheepsvondsten bekend.

Vlakbij een nederzetting
Vooruitlopend op de bouw van een deel van de wijk Vleuterweide direct naast de Vikingrijn, heeft in 2007 uitgebreid archeologisch onderzoek plaatsgevonden, waarbij een grote nederzetting uit de vroege middeleeuwen is opgegraven. Deze nederzetting is vanaf het begin van de zesde tot en met het begin van de negende eeuw bewoond geweest en lag op de oever van de Rijn. De ligging en de globale datering van het scheepshout maken het erg aannemelijk dat de kade door de bewoners van deze nederzetting is gebouwd.

Een bekend scheepstype?

Omdat het scheepshout nog niet helemaal is vrij gegraven, kan er nog niet heel veel over het soort schip en de afmetingen hiervan worden gezegd. Duidelijk is wel dat het gaat om een karakteristiek rivierschip met een vlakke bodem, dat uitermate geschikt was voor het varen op een bochtige ondiepe rivier met zandbanken zoals de Rijn. Daarmee lijkt het op de Romeinse en vroegmiddeleeuwse rivieraken die eerder in de gemeente Utrecht zijn gevonden. Het archeologisch onderzoek zal de komende weken veel meer informatie over de scheepsconstructie en datering op gaan leveren.

Wat gaat er met de Vleuten 3 gebeuren?

Afhankelijk van de kwaliteit en omvang van het scheepshout, zal de constructie worden geborgen en voor verder onderzoek naar binnen worden gebracht. Hier zal het hout nauwkeurig door specialisten worden bestudeerd en gedocumenteerd, waardoor waarschijnlijk een betrouwbare reconstructie gemaakt kan worden. Wat er daarna met het hout gaat gebeuren is nog niet bekend.

Stilstaan bij een verbannen dominee uit Vleuten



© Louise Hessels (Volkskrant d.d. 26 oktober 1957)

Op zondag 14 april 1619 werd het de predikant van Vleuten, Dirck Raphaelsz Camphuysen, verboden te prediken in de  Torenpleinkerk. Vele gelovigen die helemaal uit Utrecht en verder, waren gekomen om de alom geliefde en befaamde dominee te horen preken, bleven teleurgesteld staan en maakten rechtsomkeert toen ze een andere dominee op de kansel zagen. Camphuysen nam de gelovigen mee naar de boomgaard naast de kerk en hield vervolgens daar de preek, een zogenaamde hagepreek. Uiteindelijk werd hij een jaar later verbannen uit Vleuten.

Over dominee Camphuysen en zijn verbanning heeft de Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens en Leidsche Rijn in 1998 al uitgebreid geschreven in het kwartaalblad van de vereniging. Nu 400 jaar later 14 april weer op een zondag valt, zal op die dag bij de hagepreek van dominee Camphuysen worden stilgestaan.

De huidige dominee van de Torenpleinkerk, dominee Idelette Otten: “In de consistorie ruimte van de Torenpleinkerk hangen drie ingelijste namenlijsten van voorgangers en een klein portretje van Dirck-Raphaelszoon Camphuysen, van 1617 -1619 predikant in Vleuten. Ik moet bekennen dat ik de Camhuysenstraat in Vleuten inmiddels wel kende, maar van deze voorganger zelf nagenoeg niets wist, behalve dat hij auteur was van de zogeheten Stichtelijke Rijmen, waaruit een aantal regels nog in psalm 62 zijn verwerkt. Hij wilde dat mensen in vrijheid hun geloof zouden kunnen belijden.”

Gerda Oskam, voorzitter van de Historische Vereniging: “Camphuysen leefde in een tijd van polarisatie. Je werd letterlijk verketterd als je een andere kerk aanhing. Ook nu leven we in een tijd van polarisatie. Bij Camphuysen leidde dat tot het verbod tot preken in de kerk en na de hagepreek op 14 april, ook tot een verbod tot preken onder de blauwe hemel. Uiteindelijk werd hij in 1620 uit Vleuten verbannen. Daar zullen we als Historische Vereniging volgend jaar extra aandacht aan besteden, want vrijheid van godsdienst en meningsuiting is een groot goed dat we steeds weer moeten koesteren.”

Op Palmzondag 14 april, wordt iedereen van harte uitgenodigd om 9.40 uur op het grasveld naast  de Torenpleinkerk, de hagepreek van Dirck Raphaelsz Camphuysen te herdenken als begin van de eredienst in de kerk.

Maartnummer van ‘Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering’

Donderdag 28 maart zal alweer het voorjaarsnummer van ‘Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering’ verspreid worden onder onze leden.

Deze editie bevat weer een groot aantal interessante artikelen waaronder:

  • ‘Oorlogsverhalen van getuigen’ door J. Schutte
  • ‘Letterlijke weergave van de uit de Amsterdamse Weteringschansgevangenis gesmokkelde briefjes van Martin Mulder;  17-3 t/m 1-5-1945’ van M. Mulder
  • ‘Oorlogsverhaal Martin Mulder’ door W. Mulder en J. Schutte.

Verder uiteraard onze vaste columns en rubrieken.

De deadline voor de zomereditie is maandag 27 mei.

‘Oorlogsverhalen van getuigen’ door J. Schutte

[….] De dierenarts, professor dr Beijers, een goede kennis van de ouders van dokter Lambers, woonde in de gemeente Oudenrijn en wist wel een vacante huisartsenpost voor Lambers in De Meern/Veldhuizen. Zodoende is het gezin Egbert Lambers sr. in De Meern/Veldhuizen terecht gekomen. (Voorbij de Achtkantenmolenvliet richting Harmelen heette het vóór 1954 gemeente Veldhuizen!). De voormalige gemeentes Oudenrijn en Veldhuizen lagen langs de in 1939 provisorisch gereed gekomen rijksweg Utrecht-Den Haag. Door het begin van de Tweede Wereldoorlog in mei 1940 lag de afbouw ervan even stil, maar de bezetter vond deze rijksweg ‘Kriegswichtig’ en men nam al snel de werkzaamheden weer op, omdat dit voor hen een cruciale verbindingsweg was. In de volksmond werd de Rijksweg 12 al snel omgedoopt tot ‘Hazenpad’, ingegeven door de wens, dat de bezetters hierlangs maar snel weer zouden vertrekken richting hun Heimat. […] Lees verder in het maartnummer.

‘Letterlijke weergave van de uit de Amsterdamse Weteringschansgevangenis gesmokkelde briefjes van Martin Mulder;  17-3 t/m 1-5-1945’ van M. Mulder

-1. Amsterdam, 17 maart 1945, Lieve Mama , Gerard, Bennij, Wim en Josje, Beste Rica, Mama hoe gaat het met je sinds de nooit te vergeten Zaterdag?? In Utrecht heb ik verschillende malen de groeten van je gekregen, waar ik erg blij mee was. Ik ben Vrijdagavond met Wim naar de Wetering schans in A. gebracht en wachten maar rustig af, in Utrecht zijn we 2 keer voor geweest in verhoor bij die aardige mijnheer die mij kwam halen. J. van Rossum is al eerder uit Utr. vertrokken en waar hij heen is weten wij niet… 

-De tucht is hier wel aanwezig,  je ben tussen Landwacht of Weermacht.  In Utr. heb ik in de Cel gezeten met een vriend van Vik Roodhaan uit Nijmegen (een Wim Verbeek, WM) en we hebben van Zaterdag- tot Vrijdagmiddag tezamen onze tijd doorgebracht met bidden en praten. Het is niet onmogelijk dat we nog in de streek komen van Tante Coba of de Fam.Poppe of v. Bremen, dan zal ik nog wel een kansje benutten. Verder zullen we maar op O.L.H. vertrouwen…

-Verder lieve Mama hoop ik, dat je deze brief spoedig zult ontvangen. Mijn Cel is No. A.3/19. Maak over mij geen zorgen, Zeg doe vooral de groeten aan Jo en Toos en Pastoor en Kaplaan en de Zusters. Vele kussen van Pappa, ook voor de jongens en vooral Josje.  Lees verder in het maartnummer.

‘Oorlogsverhaal Martin Mulder’ door W. Mulder en J. Schutte.

[…] In 2017 overleed een broer van Wim Mulder, Ben Mulder uit Harmelen. Uit zijn nalatenschap kwamen onverwachts  negen briefjes tevoorschijn die vader Martin Mulder via de vuile was naar buiten wist te smokkelen vanuit de Weteringschansgevangenis/ Huis van Bewaring I in Amsterdam. Ze illustreren op een treffende manier het verhaal uit 2005. Mulder sr. was als gearresteerde verzetsman op vrijdagavond 16 maart 1945 van het Wolvenplein in Utrecht naar Amsterdam overgebracht kennelijk met de bedoeling hem voor het vuurpeloton terecht te stellen. Van die angstige dagen in een Amsterdamse dodencel volgt hier een verslag aan de hand van de ontcijferde negen briefjes. Er komen 73 jaar na het laatste oorlogsjaar niet vaak meer geschreven ervaringen uit Duitse gevangenschap boven water, zodat dit wel een bijzondere ontdekking genoemd mag worden. Maar eerst een samenvatting van het verhaal van de op een na jongste zoon, Wim Mulder, uit 2005. Zaterdag 10 maart 1945 “Op die datum omstreeks 9 uur in de ochtend stopte een Duitse personenauto voor ons huis in Harmelen (Dorpsstraat A.64) met daarin een overvalcommando van de Duitse Sicherheits Dienst onder leiding van SD-officier Otto Kempin. Verzetsman Martin Mulder liet net een bezoeker uit en op de vraag van de SD-man of hij Mulder is gaf hij een nietszeggend antwoord. Kempin liep daarop naar achter ons huis, terwijl andere Duitse soldaten ons huis in de gaten hielden. […] Lees verder in het maartnummer.

Eind-schoonmaak Broederschapshuisjes

Eind maart, begin april kunnen we starten met de herinrichting van de Broederschapshuisjes. Voordat wij dat kunnen doen zal er eerst grondig schoongemaakt moeten worden. Daarvoor zoeken wij uw hulp. Meldt u s.v.p. aan om samen met ons deze klus tot een mooi schoon einde te brengen.

Een definitieve datum of dag kunnen we nu nog niet geven. Zodra dat bekend is kunnen wij de mensen die zich aanmelden individueel hierover benaderen. In overleg met u bepalen we met elkaar welke dag we met elkaar deze klus gaan klaren. Meldt u zich svp aan bij Jan Sangers via jansangers@hetnet.nl Hij zal deze actie coördineren. Ook bij de herinrichting zal de hulp van extra vrijwilligers nodig zijn. Ook hiervoor kunt u zich aanmelden bij Jan Sangers.

8 mei: ‘Landschappen langs de Limes in Romeinse tijd’, een lezing door Marieke van Dinter

Marieke van Dinter
Marieke van Dinter

4 t/m 12 mei vindt dit jaar weer de Nationale Romeinenweek plaats.

Op woensdag 8 mei (2019) organiseert de Historische Vereniging, samen met Castellum Hoge Woerd , i.k.v. deze Romeinenweek, een lezing over de landschappen langs de Limes in de Romeinse tijd. De lezing zal worden verzorgd door Marieke van Dinter.

Tijdens de lezing zal Van Dinter ingaan op de invloed van het landschap op de Romeinse militaire infrastructuur van West Nederland: de ligging van de Romeinse forten, de wachttorens en de Limes-weg aan de Oude Rijn – van fort Vechten tot aan de kust bij Katwijk. Deze verdedigingslinie is namelijk aangelegd in een dynamisch rivierenlandschap. Uit de landschapskaart die zij heeft vervaardigd ontstaat een grootschalig beeld van de potenti?le beschikbare ruimte voor de aanleg van militaire en infrastructurele werken, inheemse nederzettingen, en de mogelijkheden voor landbouw en veeteelt en houtopslag.

Marieke van Dinter is in Utrecht afgestudeerd als fysisch geograaf in de Kwartair Geologie, specialisatie Geomorfologie Laagland. Sinds 1997 werkt zij bij ADC Archeoprojecten en bestudeert zij ondermeer op opgravingen de profielwanden van de putten om inzicht te krijgen in de bodemopbouw. Daarmee kan zij het landschap v??r, tijdens en na de archeologische bewoning vaststellen. Daarnaast is zij recentelijk gepromoveerd aan de Universiteit van Utrecht op de landschapsontwikkeling en de invloed daarvan op de bewoning in het West-Nederlandse rivierengebied in de Romeinse tijd en Middeleeuwen.

De lezing zal plaatvinden in de Studio van Museum Hoge Woerd, Hoge Woerdplein 1 in De Meern. (3454 PB Utrecht)
Entree: 5,- Leden: 2,50

Zaal open: 19:30 uur. Aanvang: 20:00 uur.
S.v.p. aanmelden via activiteiten@histvervdmh.nl
Informatie: Wim de Vrankrijker: 06-5424.2160

Kent u de Historische Vereniging al?

Kraampje bij ons project Van Vinex tot Vicus, september 2017

De Historische vereniging is een bloeiende vereniging die zich bezig houdt met de rijke geschiedenis van ons gebied, van de Romeinen tot heden. Viermaal per jaar geeft zij een tijdschrift uit met artikelen over uiteenlopende onderwerpen. Daarnaast organiseert de Historische Vereniging een groot aantal keren per jaar lezingen over verschillende historische onderwerpen.

U kunt meer te weten komen over de Historische Vereniging door onze website te bezoeken, ons te volgen op Facebook, twitter en/of instagram, of door u in te schrijven voor de gratis maandelijkse nieuwsbrief. Of bezoek eens één van onze activiteiten die ook voor niet leden toegankelijk zijn. U zult merken dat geschiedenis helemaal niet saai en stoffig hoeft te zijn maar iets wat zich in uw eigen wijk heeft afgespeeld.

Een lidmaatschap betekent niet dat u actief hoeft te worden binnen onze vereniging. U kunt ook lid worden om daarmee ons vele werk te steunen. U bent al lid voor maar €24,- per jaar en krijgt dan viermaal per jaar ons mooie kwartaalblad. Lijkt het u wel leuk om actief mee te helpen binnen onze vereniging? Dat kan. Er is genoeg te doen en veel is mogelijk. U kunt ook gebruik maken van gratis cursussen op het gebied van vrijwilligerswerk. Neem voor een vrijblijvend gesprek contact op met ons bestuurslid Communicatie Harry van der Meer (030-666.6564)

Tot slot. Ons documentatiecentrum, in de volksmond de Broederschapshuisjes, In Vleuten, wordt momenteel gerenoveerd en is daarom tot eind augustus gesloten. Daarna hopen wij u hier weer te mogen verwelkomen met al uw vragen over genealogie of andere geschiedkundige onderwerpen.