14 november: ‘De Meern, een plaats met een eeuwenoude historie’ een lezing door Kees Rasch

Op donderdag 14 november 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Kees Rasch over de historie van De Meern.

In de Romeinse tijd liep de noordelijke grens van het Romeinse Rijk door het grondgebied van het huidige De Meern. Dankzij archeologische opgravingen is de kennis over het verblijf van de Romeinen in deze streek sterk toegenomen.

De geschiedenis van het in de late middeleeuwen ontstane dorp De Meern is nauw verweven met die van de ontginning van het gebied tussen de stroomruggen van de Rijn en de Hollandse IJssel. Bij de Meernbrug aan het begin van de Meerndijk ontstond een kleine nederzetting. Deze lag aan een van oost naar west lopende polderwetering. In 1381 werd deze wetering verbreed tot een kanaal voor de scheepvaart. In 1665 vond nogmaals verbreding plaats, nu ten behoeve van de trekvaart tussen Utrecht en Leiden. Zo ontstond de huidige Leidse Rijn en kon de nederzetting bij de brug uitgroeien tot een klein dorp met onder andere een kerk, een school, een herberg, een hoefsmederij en een broodbakkerij.

In de twintigste eeuw veranderde De Meern van klein plattelandsdorp in een woonplaats met boeren, fruittelers, tuinders, ondernemers in handel, nijverheid en dienstverlening, werknemers in al deze sectoren en forensen. Sinds 1997 wordt de ontwikkeling van De Meern in hoge mate bepaald door de snelle groei van de stad Utrecht en sinds 2001 is De Meern een wijk binnen de gemeente Utrecht.

Tijdens de lezing zal Kees Rasch allereerst ingaan op de bestuurlijke status door de eeuwen heen, daarbij komt hij tot een interessante conclusie. Vervolgens gaat hij in op de eeuwenoude historie en bijzondere gebeurtenissen in De Meern. Kerken, molens, het openbaar vervoer en de uitbreiding vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw, zullen ook ter sprake komen.

Kees Rasch
Kees Rasch

Kees Rasch is oud-voorzitter van de Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens & Leidsche Rijn, geeft regelmatig lezingen en heeft in het tijdschrift van de Historische Vereniging tientallen artikelen gepubliceerd over de geschiedenis van onze omgeving.

Locatie: de Schalm in De Meern, Oranjelaan 10.

Datum: donderdag 14 november 2019. Aanvang 20:00 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

10 december: “Het ontstaan van het Nederlandse kustgebied in paleogeografische kaartbeelden, ‘waarheid en/of geofantasie’?” door Peter de Vos

Op dinsdag 10 december 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Peter Vos over paleolandschapskaarten van Nederland.

In de presentatie zal ingegaan worden op hoe de paleolandschapskaarten van Nederland in het Holoceen (huidige warme klimaatperiode die ca. 11.500 jaar geleden begon) – verschenen in de Atlas van Nederland in het Holoceen – zijn samengesteld en welke kustvormende processen en factoren verantwoordelijk waren voor het ontstaan van de huidige kustgebieden. De Atlas van Nederland in het Holoceen is in 2011 verschenen. In 2018 is de 9e herziene druk uitgebracht waarin de kaartbeelden op basis van nieuwe informatie zijn updated en ook 2 extra reconstructiekaarten aan de kaartserie zijn toegevoegd.

Peter Vos zal in de lezing o.a. ook de werkwijze en de gebruikte bronnen voor het maken van paleolandschapsreconstructie kaarten toelichten. De belangrijkste sturende factor voor het ontstaan van de Nederlandse kustgebieden was de snelle zeespiegelstijging aan het begin van het Holoceen. In de eerste helft van het Holoceen verdronken de laagste delen van Nederland en veranderden die gebieden in grote getijdenbekkens en estuaria. Toen in het midden van het Holoceen de zeespiegelstijging afnam, verlandden deze systemen en vond er achter de gevormde kustbarrières op grote schaal veengroei plaats. Tijdens het laatste deel van het Holoceen vonden er talrijke ingressies plaats in het gevormde kustveengebied en daar speelde de mens door grootschalige ontginningen en bedijkingen een grote rol in.

Foto van Pleistocene zandondergrond
Geologische opname door Peter Vos van de gelaagde Zuiderzee afzettingen in het Voorsterbos (NOP), gelegen op een Pleistocene zandondergrond waarin zich boomwortels bevinden.

In totaal zijn van Nederland zo’n 13-tal Holocene landschapsreconstructie kaarten gemaakt. Het reconstrueren van kustlandschappen is als een ‘4D puzzel’ waarbij je je eigen puzzelstukjes genereert. Naast de geologische karteergegevens, vormen de paleomilieugegevens uit archeologische opgravingsputten een belangrijke bron. De Vos noemt deze archeologische ontsluitingen ‘sleutelsites’ omdat ze essentiële informatie bevatten voor de kustreconstructie. De opgravingsputten in laag Nederland geven onderzoekers de kans om de kustafzettingen sedimentologisch goed te bestuderen en te bemonsteren voor paleoecologisch en dateringsonderzoek.

Een belangrijke archeologische sleutel-site die tijdens de lezing besproken zal worden, is die van de Vergulde Hand West (VHW) in Vlaardingen. Deze site leverde belangrijke informatie op over de landschapsvorming van de noordzijde van het Rijn-Maas estuarium in de pre- en protohistorie. Bijzonder geologische fenomenen op deze locatie waren het voorkomen van ‘klapkleien’ (of ‘oplichtingskleien’) en kleizakkingsstructuren in de venige ondergrond. De klapkleien zijn gevormd rond 225 v. Chr. toen de – met lucht verzadigde – veenbodem tijdens extreem hoge waterstanden in de Maasmond ging drijven. Grote drijvende veeneilanden – inclusief de ijzertijd-nederzettingen die erop stonden – kwamen los van de ondergrond en in de tussenliggende ruimte en veenscheuren werd klei afgezet. Omdat de klapkleien in een overwegend zoetwatermilieu zijn gevormd, worden de hogere waterstanden in het gebied toegeschreven aan een sterke toename van Rijnwater naar het Maasmondgebied. De Maasmonding ging vanaf die tijd (weer) het grootste deel van het rivierwater afvoeren en daardoor namen de rivierdebieten in de Oude Rijn monding af. Nadat de veenbodem zijn drijvende vermogen verloor (zuurstof uit de bodem verdween) werd het na 200 v. Chr. overspoeld met rivierklei. Op de laagste locaties werd de meeste klei afgezet en door het grote gewicht van deze kleilast op de slappe veenondergrond zakte de klei daar dieper in de ondergrond. Dit (differentiële) zakkingsproces wordt ook wel autocompactie genoemd. De waargenomen zijn klapklei- en loadingsstructuren zijn niet uniek voor het Maaslandgebied in Vlaardingen.

eoarcheologische opname v/e profielwand op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen
Geoarcheologische opname door Sieb de Vries en Peter Vos van een profielwand in de archeologische opgraving op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen in 2005. De veen- (bruin en donkerbruin) en kleilagen (grijs en lichtbruin grijs) hebben een gebogen vorm. Dit komt door het proces van autocompactie van het veen als gevolg van de afzetting (gewicht) van de bovenste kleilaag. Door het loadingsproces is op deze locatie het vroegmiddeleeuwse veen (bovenste veenlaag) bewaard gebleven omdat daar het middeleeuwse veen onder het grondwaterniveau was gezakt. Elders in het VHW gebied – waar het middeleeuwse veen boven het grondwaterniveau lag – is dit veen volledig verdwenen door oxidatie.
Peter Vos
Peter Vos

Peter Vos is Kwartair geoloog en promoveerde op 10 juni 2015 aan de Universiteit Utrecht op het onderwerp Origin of the Dutch coastal landscape, long-term landscape evolution of the Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local palaeogeographical map series. Hij is werkzaam bij de Geologische Dienst Nederland – TNO in Utrecht en gespecialiseerd in de Holocene kustgenese van Nederland. Een groot deel van zijn werk begeeft zich op het snijvlak tussen geologie en archeologie. Hij doet dit werk samen met zijn collega Sieb de Vries.

De locatie voor deze bijeenkomst zal hier later bekend worden gemaakt. Datum: dinsdag 10 december 2019. Aanvang: 20:00 uur. Kosten: €5,- per persoon. Leden HV: €2,50 korting.

Juninummer van ‘Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering’

Vanaf donderdag 27 juni wordt het juninummer van ‘Rond Leidsche Rijn en Vleutensche Wetering’ weer verspreid worden onder onze leden.

Juni nummer 2019
Juni nummer 2019

Deze editie bevat weer een groot aantal interessante artikelen waaronder:

  • ‘Van de ‘Lage Hoeve’ naar de ‘Geertjeshoeve’ door Margreet Staal en Veronique voorn
  • ‘Verdwenen Straatnamen (4): de Huppeldijk’ door Kees Rasch
  • ‘Nog een keer wandelen … met Jac. P. Thijsse’ door Veronique voorn

‘Van de ‘Lage Hoeve’ naar de ‘Geertjeshoeve’ door Margreet Staal en Veronique voorn.

In dit laatste deel over de Lage Hoeve aan de Thematerweg 5 in Haarzuilens gaat het over de komst van de geitenboerderij Geertjeshoeve. In mei 2013 verliet de manege Castellum voorgoed deze boerderij in Haarzuilens om opnieuw te beginnen aan de Reijerscop. De volgende bewoners stonden toen al te trappelen van ongeduld om met hun beleefboerderij te beginnen. Het zijn Rick van Rijn en Anne Kloek. De Geertjes Hoeve heette oorspronkelijk de Lage Hoeve. De boerderij wordt voor het eerst genoemd rond 1800 als een van de bezittingen van kasteel Den Ham. De huidige boerderij (waar nu de winkel in huist) is in de jaren 1870 gebouwd. De schuur met de naam Lage Hoeve (waar zich nu het restaurant bevindt) is gebouwd in circa 1900. De monumentale kapschuur (die is verplaatst en eerst naast de winkel stond) is van 1939. De boerderij heeft een rijke geschiedenis en er is altijd geboerd door de familie Lam. Het was een uitgebreid gemengd agrarisch bedrijf. Naast de melkveehouderij,  was er een paardenfokkerij, fruitteelt, akkerbouw en varkens. De laatste boer, Pieter Lam, heeft zijn boerenbedrijf kunnen voortzetten in Groningen en Duitsland.  Lees meer in het juninummer.

Verdwenen Straatnamen (4): de Huppeldijk’ door Kees Rasch.

In onze omgeving zijn diverse straatnamen op kaarten en plattegronden verdwenen. In deze artikelenserie worden deze oude straatnamen uit de vergetelheid gehaald. Het vierde artikel beschrijft de “Huppeldijk”, een weg met een beruchte naam. In de laatste decennia van de vorige eeuw verboden ouders hun kinderen er in de buurt te komen. Zelf meden ze de Huppeldijk ook. De reden was het woonwagenkamp dat er lag en dat vaak negatief in het nieuws kwam. De Huppeldijk staat al in de 17e eeuw op de Caerte van de Vrijheid der Stadt Utrecht. De straatnaam is genoemd naar boerderij Den Huppel. In 1769 geeft een kaart van Ketelaar de “Huppelweg” aan. Tot het eind van de jaren tachtig van de vorige eeuw is het tracé van de Huppeldijk niet gewijzigd. De weg lag ingeklemd tussen de Rijksweg A2 en de spoorlijn Utrecht-Woerden. De Huppeldijk liep van de Kantonnaleweg naar de Utrechtseweg bij boerderij Coehoorn en had een lengte van ruim 2,5 kilometer. Lees meer in het juninummer.

Nog een keer wandelen … met Jac. P. Thijsse door Veronique Voorn

Al twee keer wandelden we door onze streken (aan de hand van een literaire wandelgids) naar Kasteel de Haar. De eerste keer was het 1830; toen wandelden we met Christemeijer1 vanuit de stad Utrecht. Onderweg zagen we veel buitenplaatsen en kastelen. De tweede keer was het 1880 en namen we de trein tot station de Putkop bij Harmelen. De vele kastelen waren verdwenen maar Ds. Craandijk2 kon er nog veel over vertellen. Dit keer is het 1915. De mobilisatie is in volle gang en onze gids is niemand minder dan Jac. P. Thijsse. Hij maakt het uitstapje naar Kasteel de Haar in zijn Verkadealbum over de Vecht.
Jacobus Pieter Thijsse (geboren Maastricht, 25 juli 1865 – overleden Overveen, 8 januari 1945) was een Nederlands schrijver, onderwijzer en natuurbeschermer, die vooral bekend werd door zijn vele bijdragen op het gebied van natuureducatie, veldbiologie en natuurlijke historie.
Van de talloze boeken die Thijsse schreef, vaak met zijn vriend Eli Heimans, zijn waarschijnlijk het meest bekend de voor leken goed bruikbare flora en de Verkade-albums. Hij was medeoprichter van het tijdschrift De Levende Natuur en zette zich in voor het behoud van het Naardermeer, het eerste beschermde natuurmonument in Nederland. Hij stond aan de wieg van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland en was actief in veel andere organisaties voor natuurstudie en -bescherming. Lees meer in ons juninummer.

14 september: Open monumentendag 2019

Op zaterdag 14 september vindt weer de Open monumenten dag plaats. Het thema van de landelijke Open Monumentendag is dit jaar Kunst & Vermaak. Daarnaast heeft de stad Utrecht nog een thema: ‘175 jaar Utrecht spoorstad’.

Tussen 10.00 en 17.00 uur worden bijna tachtig monumenten opengesteld, verdeeld over drie routes: twee wandelroutes met als thema Kunst & Vermaak,  ‘De Negen Muzen’ en ‘Vermaak vroeger en nu’ en een derde fietsroute ‘175 jaar Utrecht Spoorstad.

Dit jaar zijn in ons gebied o.a. de Broederschapshuisjes en de Torenpleinkerk in Vleuten en de Metaalkathedraal in De Meern geopend voor het publiek. De Broederschapshuisjes zijn geopend van 10:30 uur tot 16:30 uur en de Metaalkathedraal van 9:00 tot 17:00 uur.

Daarnaast zal deze dag ook een fietstocht worden georganiseerd. Deze fietstocht is ontwikkeld door Beleef Leidsche Rijn i.s.m. de Historische Vereniging.

9 juli: Lezing over de Oude Hollandse Waterlinie door Jan van Es (RHC VV)

Op dinsdag 9 juli om 19.30 uur is er een lezing over de Oude Hollandse Waterlinie bij het Regionaal Historisch Centrum (RHC Vecht en Venen) in Breukelen. De lezing wordt gegeven door historicus Jan van Es die u de Oude Hollandse Waterlinie in al zijn glorie zal toelichten. De lezing is onderdeel van ‘Archief Onder Water’, een tentoonstelling die door de Stichting Oude Hollandse Waterlinie is samengesteld en van 2 juli tot 16 augustus 2019 bij het RHC Vecht en Venen in Breukelen is te zien.

Meer informatie op de website van het Regionaal Historisch Centrum (RHC Vecht en Venen) en graag vooraf aanmelden.

8 juli ‘Dienaren van de Verenigde Oost-Indische Compagnie’ een lezing door Chris Woerden en Niek de Kort (SHHV)

Maandag 8 juli zullen Chris Woerden en Niek de Kort in Woerden een lezing verzorgen bij onze zustervereniging, de stichting Stichts-Hollandse Historische Vereniging.

Vele honderden gewone inwoners van het Sticht-Hollands grensgebied monsterden aan bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en bereikten, als ze geluk hadden, de uithoeken van de wereld. De VOC wordt vaak gezien als een van onze historische hoogtepunten. Tegelijkertijd is het ook een periode om stil te staan bij de keerzijde van dit economische succes voor de elite van kooplieden. Wat te denken van de arbeidsomstandigheden van de scheepsbemanningen? En wat spookte het leger van dit bedrijf uit in het Verre Oosten? Was de handel altijd wel zo eerlijk? Het beeld dat we ooit op school meekregen van de Gouden Eeuw en de VOC is natuurlijk gekleurd. Hedendaagse inzichten zorgen voor kanttekeningen, nuances en soms opmerkelijke, nieuwe feiten. Aan de basis van deze inzichten ligt onderzoek.

In deze bijzondere ‘dubbellezing’ schetst Chris Woerden de achtergronden van de gewone burgers die een of meer reizen maakten voor de VOC. Wie waren die mensen, welke beroepen oefenden ze uit en hoeveel keerden er eigenlijk terug? Zijn er onder deze dienaren van de VOC familienamen te vinden die ook nu nog voorkomen? Voorafgaand aan deze presentatie schetst Niek de Kort de hoofdlijnen van de opkomst, bloei en verval van de VOC in de zeventiende en achttiende eeuw.
Chris Woerden deed onderzoek naar de betrokkenheid van de bewoners van de Proosdijlanden bij de VOC. Dit gebied grenst ten noorden aan het werkingsgebied van de SHHV en hij zal proberen ook iets te schetsen van de betrokkenheid van mensen hier. Hij vertelt zijn verhaal ‘vanuit historisch perspectief zonder ethische bril’.

Uit het bestuderen van monsterrollen, routes, rekeningen, handelswaar en de dagelijkse gang van zaken op de schepen, stelt hij een fascinerend beeld op van de gewone mensen die zorgden voor de economische voorspoed. Van sommige opvarenden heeft hij een wat uitgebreider verslag.
Niek de Kort verzorgt de uitgebreide inleiding en schetst hoe de VOC is ontstaan, hoe die was georganiseerd en welke strategie deze multinational voerde. Het is de context waarin het reilen en zeilen van de gewone mensen beter te begrijpen valt.

Toegang: gratis. Locatie: Locatie: De Dam, Wilhelminaweg 79, 3441 XB Woerden.

Officiële opening van de vernieuwde Broederschapshuisjes

Vanwege de geringe capaciteit van de Broederschapshuisjes en de beperkte organisatorische mogelijkheden van de Historische Vereniging heeft het bestuur besloten om de openingsactiviteiten over twee dagen te spreiden. De officiële opening zal plaatsvinden op  zaterdag 31 augustus voor genodigden zoals: externe relaties, bestuursleden, leden van verdienste en actieve vrijwilligers. Voor de andere leden en geïnteresseerden wordt op zondag 1 september een open dag georganiseerd. Meer informatie over deze activiteiten volgt. 

Opbouw van de expositieruimte begin augustus
Opbouw van de expositieruimte begin augustus

15 juni: Braderie in Vleuten

Zaterdag 15 juni zal de jaarlijkse braderie in Vleuten weer plaats vinden. Zoals elk jaar zullen wij die dag ook aanwezig zijn. Vanaf 11:00 uur vindt u ons met een kraampje voor de Broederschapshuisjes. We zijn die dag nog niet open, wel hebben we een groot aantal overtollige boeken in de aanbieding. Komt u ook langs snuffelen of er iets van uw gading bij ligt?

16 juni: de historische voorstelling ‘Huis en de Haar’

Op zondag 16 juni viert de Muziekschool in Vleuten haar 50-jarige bestaan met een groot jubileumfeest in de kasteeltuin van Kasteel De Haar. Naast diverse optredens door cursisten en docenten, vindt er op het podium een meeslepende historische voorstelling plaats: ‘Huis en de Haar.’

Vorig jaar hield Ad van Zoeren, dorpsbarbier te Vleuten en mede-oprichter van de Historische Vereniging, een lezing over de geschiedenis van het oude Haarzuilens, De Haar. De muziekschool heeft deze lezing als uitgangspunt genomen voor haar jubileumvoorstelling en daar een eigen historisch verhaal van gemaakt. Met Ad van Zoeren als verteller, speelt het verhaal zich af in De Haar tegen het einde van de negentiende eeuw, wanneer de ‘Baron zijn uit de ruïnes verrezen nieuwe Kasteel de Haar beziet, maar nog niet tevreden is. Hij wil een tuin, een hele grote, voorname en indrukmakende tuin. Maar hoe gaat hij dit aanpakken…?’

Op deze dag zal tevens in de Chatelettoren van het kasteel het oude carillon van de muziekschool geplaatst worden, op de plek waar vroeger de bel van het oude kasteel gehangen heeft. De bel zelf bevindt zich nu ergens in een oude stal in een van de voorsteden van Parijs.

Voor meer informatie en het bestellen van kaartjes kunt u terecht op: https://muziekendansschool.nl/jubileumvoorstelling-50-jaar-kunstencentrum-nieuwe-vaart/

Organisatorische problemen bij de lezing van Marieke van Dinter

De lezing van dr. Marieke van Dinter over de landschappen langs de Limes in de Romeinse tijd op woensdag 8 mei, gisteravond, werd enorm goed bezocht. Zo goed zelfs dat een aantal bezoekers niet naar binnen konden i.v.m. de capaciteit van de zaal.

Recentelijk had de Historische Vereniging helaas regelmatig last van een storing op onze website, waardoor wij hebben moeten besluiten om de website naar een andere webhostingorganisatie te verhuizen. Dat maakte dat de aanmelding van sommige mensen die zich via onze website hadden opgegeven, niet goed door was gekomen. Dit leidde aanvankelijk tot verwarring bij een aantal mensen die zich wel hadden aangemeld maar niet op onze lijst waren beland. Gelukkig konden deze mensen uiteindelijk allemaal wel deelnemen aan de lezing. Er waren echter ook mensen die langs waren gekomen zonder zich aan te melden. Per abuis heeft in ons persbericht gestaan dat dit kon terwijl dit bij deze locatie geen optie was. Brandtechnisch maar ook qua hoeveelheid zitplaatsen zijn de 60 stoelen echt het maximum. Tot onze spijt hebben we deze mensen daarom moeten teleurstellen.

Als Historische Vereniging bieden wij onze oprechte excuses aan voor al het ongemak dat wij hebben veroorzaakt. Wij zijn een vrijwilligersorganisatie en proberen zo goed mogelijk interessante lezingen te organiseren. We zullen dan ook met dr. Van Dinter bekijken wanneer zij haar – uiterst inspirerende – lezing opnieuw in ons gebied kan verzorgen. Mocht u één van de mensen zijn geweest die niet aanwezig kon zijn bij de lezing laat het ons a.u.b. weten via een mail naar activiteiten@histvervdmh.nl zodat we u op de hoogte kunnen stellen van een mogelijk tweede lezing door Marieke van Dinter.