27 januari: ‘Het Amsterdam-Rijnkanaal; al jaren de snelweg voor de scheepvaart’, een lezing door Hans van Bemmel

Op maandag 27 januari (was eerst 23e) organiseert de Historische Vereniging een lezing door de heer Hans van Bemmel over de aanleg en uitbreiding van het Amsterdam-Rijnkanaal. Bekijk hier de reportage van U in de Wijk over deze lezing.

Met de industrialisering in de 19e eeuw kwam steeds meer behoefte aan transport: de scheepvaart kon goed in deze behoefte voorzien. De verbinding tussen Amsterdam en Utrecht, en natuurlijk het achterland, vond meestal plaats via de Vecht.  Deze rivier was met alle kronkels en de smalle doorvaart in de nieuwe tijden langzaam ongeschikt geworden. Er werden daarom plannen gemaakt om de vecht te kanaliseren.

In 1880 werd het besluit genomen om een nieuwe vaarroute aan te leggen. In 1892 konden de eerste schepen reeds gebruik maken van het Amsterdam Rijnkanaal. Maar de ontwikkelingen gingen in die tijd al snel en de schippers noemden het nieuwe kanaal vaak een kikkersloot, omdat het veel te smal was. Al snel kwam de discussie op gang om het kanaal te verbreden, maar de uitvoering hiervan werd doorkruist door de economische crisis en de Tweede Wereldoorlog. Na de bevrijding werden de plannen snel weer opgepakt en in 1952 kon het verbrede kanaal in gebruik genomen worden.

Hans van Bemmel zal in zijn lezing ingaan op de historie van het kanaal: van de vroegere routes tot het huidige gebruik.

De locatie voor deze bijeenkomst is De Metaalkathedraal; Rijksstraatweg 20 te Utrecht.

Aanvang: 20:00. Zaal open: 19:30 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV €2,50 korting. Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

2 februari: Familie activiteit: “Verhalen over een ver verleden” door Linda Dielemans

De Historische Vereniging organiseert op zondag 2 februari samen met haar partner, de openbare bibliotheek Utrecht, een leuke (familie)lezing en workshop voor kinderen en hun ouders.

Linda Dielemans
Linda Dielemans

Schrijver en archeoloog Linda Dielemans neemt ons duizenden jaren mee terug in de tijd. Ze vertelt over haar nieuwe boek Brons en het grootste mysterie van de bronstijd: waarom lieten mensen het mooiste en duurste wat ze hadden – sieraden, gereedschappen en wapens van brons – achter in moerassen en rivieren? Al die voorwerpen hebben een heel bijzondere verhaal te vertellen… En misschien is dat wel het jouwe!

Na het verhaal over “Brons”  ga je met hulp van Linda zelf een spannend verhaal schrijven aan de hand van drie archeologische voorwerpen. Hoe dat allemaal precies werkt? Dat moet je komen meemaken!

Aanvang 15:00 uur. Einde ca 17:00 uur. Locatie: Bibliotheek Leidsche Rijn Centrum. Entree €5,- / Leden bibliotheek en Historische Vereniging: €4,-

Reserveren kan via  https://www.bibliotheekutrecht.nl/service/reserveren-voor-activiteiten.html of direct aan de zaal.

Brons van Linda Dielemans
Brons van Linda Dielemans

Na de workshop kun je een boek van Linda kopen, mét handtekening erin natuurlijk! Heb je al boeken van Linda in de kast staan? Ook die signeert ze graag.

Linda Dielemans (1981) schrijft kinderboeken die zich afspelen in de prehistorie. Met haar boek Schaduw van de leeuw won ze de Senaatsprijs van de Nederlandse Kinderjury. Daarnaast werkt ze als archeoloog in heel Nederland.

Diploma-uitreiking graaf Juniors

U in de wijk Leidsche Rijn wijdde in haar haar aflevering van zaterdag 14 september een leuk item aan de diploma-uitreiking van onze graaf Juniors.

De diploma’s werden uitgereikt door Anke Klein, wethouder Erfgoed van de gemeente Utrecht. Onderdeel van de middag was ook het bereiden van een Romeinse maaltijd door de Graaf Juniors, die samen met de ouders werd gegeten.

14 januari: ‘Veranderde waterhuishouding tussen de Oude Rijn en de Hollandse IJssel’, een lezing door Guus Borger (SHHV)

Dinsdag 14 januari zal onze zustervereniginng, de SHHV, een lezing organiseren over de lange water-geschiedenis van het grensgebied tussen het Sticht en Holland en geeft inzicht in de manier waarop deze streek er vandaag de dag zo uit ziet. Locatie: De Dam, Wilhelminaweg 79, 3441 XB Woerden. Aanvangstijd: 19:30 uur. Meer informatie: SHHV.

Historische fietsroute tijdens Open Monumentendag 2019

Al duizenden jaren hebben er mensen gewoond in Leidsche Rijn, Vleuten – De Meern. Tijdens de fietstochten op de Open Monumentendag 2019 kom je langs een groot aantal plekken waar de geschiedenis nog goed zichtbaar is of er alleen nog verhalen resten. Fiets langs plekken waar Romeinen en ridders leefden maar ook de Rijnoeverbewoners en de laatste rozenkwekers.

Historische fietsroute OMD 2019
Historische fietsroute OMD 2019

Een gids van de Historische vereniging fietst met u door de omgeving en geeft uitleg bij de diverse historische plekken.
Het startpunt is bij de recent gerestaureerde Broederschapshuisjes in Vleuten (Dorpsstraat 1).
Er zijn verschillende vertrektijden en er kan gekozen worden uit 2 routes. Geef uw keuze goed aan als u mee wilt. Reserveren gaat via een mail aan activiteiten@histvervdmh.nl . Meedoen is kosteloos en op eigen risico.

  • Route 1 (ca. 9 km) gaat door Vleuten en Haarzuilens.
  • Route 2 (ca. 12 km) gaat naar het Castellum (met VR-bril bij het Romeins badhuis) en Leidsche Rijn.

Vertrektijden:

  • Route 1 (Vleuten/Haarzuilens) om 11:00 en 13:00 uur
  • Route 2 (Castellum, Leidsche Rijn)  om 11:00 en 13:00 uur

Er kunnen maximaal 12-14 deelnemers mee per route/vertrektijd. Bij minder dan 6 deelnemers gaat de eventuele vertrektijd niet door. Vertrekpunt vanaf Torenpleinkerk (i.v.m. fiets parkeren). Let op: wel vooraf aanmelden bij de Broederschapshuisjes.

Aanmelden tot 2 dagen van te voren via activiteiten@histvervdmh.nl o.v.v. naam, welke route (1 of 2) en vertrektijd (11:00, 13:00 uur) en wel/geen lid Historische Vereniging en telefoonnummer.

Aanmelden op dag zelf kan maar de groep kan vol zitten.

Wilt u de hele route eens zelf fietsen op een andere dag dan kan dat. Download dan op BeleefLeidscheRijn.nl de hele route van 21 km. De officiële start is bij NS station Terwijde maar de route kan natuurlijk op elk punt begonnen worden. De route volg je via de straatnamen en tussen haakjes staat steeds de afstandsindicatie. In het rood lees je de namen van de historische plekken en soms een korte uitleg.

Vind je het leuk om de fietsroute met een gids af te leggen en in een paar uur tijd veel te leren over de verschillende periodes (IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen en Moderne tijd), diverse historische plekken en de mensen die hier lang voor ons geleefd hebben, ga dan eens mee op één van de data waarop er met een gids gefietst wordt. Zijn deze gepland, dan staat dit boven in de routebeschrijving op de website Beleefleidscherijn.nl

10 december: “Het ontstaan van het Nederlandse kustgebied in paleogeografische kaartbeelden, ‘waarheid en/of geofantasie’?” door Peter de Vos

Op dinsdag 10 december 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Peter Vos over paleolandschapskaarten van Nederland.

In de presentatie zal ingegaan worden op hoe de paleolandschapskaarten van Nederland in het Holoceen (huidige warme klimaatperiode die ca. 11.500 jaar geleden begon) – verschenen in de Atlas van Nederland in het Holoceen – zijn samengesteld en welke kustvormende processen en factoren verantwoordelijk waren voor het ontstaan van de huidige kustgebieden. De Atlas van Nederland in het Holoceen is in 2011 verschenen. In 2018 is de 9e herziene druk uitgebracht waarin de kaartbeelden op basis van nieuwe informatie zijn updated en ook 2 extra reconstructiekaarten aan de kaartserie zijn toegevoegd.

Peter Vos zal in de lezing o.a. ook de werkwijze en de gebruikte bronnen voor het maken van paleolandschapsreconstructie kaarten toelichten. De belangrijkste sturende factor voor het ontstaan van de Nederlandse kustgebieden was de snelle zeespiegelstijging aan het begin van het Holoceen. In de eerste helft van het Holoceen verdronken de laagste delen van Nederland en veranderden die gebieden in grote getijdenbekkens en estuaria. Toen in het midden van het Holoceen de zeespiegelstijging afnam, verlandden deze systemen en vond er achter de gevormde kustbarrières op grote schaal veengroei plaats. Tijdens het laatste deel van het Holoceen vonden er talrijke ingressies plaats in het gevormde kustveengebied en daar speelde de mens door grootschalige ontginningen en bedijkingen een grote rol in.

Foto van Pleistocene zandondergrond
Geologische opname door Peter Vos van de gelaagde Zuiderzee afzettingen in het Voorsterbos (NOP), gelegen op een Pleistocene zandondergrond waarin zich boomwortels bevinden.

In totaal zijn van Nederland zo’n 13-tal Holocene landschapsreconstructie kaarten gemaakt. Het reconstrueren van kustlandschappen is als een ‘4D puzzel’ waarbij je je eigen puzzelstukjes genereert. Naast de geologische karteergegevens, vormen de paleomilieugegevens uit archeologische opgravingsputten een belangrijke bron. De Vos noemt deze archeologische ontsluitingen ‘sleutelsites’ omdat ze essentiële informatie bevatten voor de kustreconstructie. De opgravingsputten in laag Nederland geven onderzoekers de kans om de kustafzettingen sedimentologisch goed te bestuderen en te bemonsteren voor paleoecologisch en dateringsonderzoek.

Een belangrijke archeologische sleutel-site die tijdens de lezing besproken zal worden, is die van de Vergulde Hand West (VHW) in Vlaardingen. Deze site leverde belangrijke informatie op over de landschapsvorming van de noordzijde van het Rijn-Maas estuarium in de pre- en protohistorie. Bijzonder geologische fenomenen op deze locatie waren het voorkomen van ‘klapkleien’ (of ‘oplichtingskleien’) en kleizakkingsstructuren in de venige ondergrond. De klapkleien zijn gevormd rond 225 v. Chr. toen de – met lucht verzadigde – veenbodem tijdens extreem hoge waterstanden in de Maasmond ging drijven. Grote drijvende veeneilanden – inclusief de ijzertijd-nederzettingen die erop stonden – kwamen los van de ondergrond en in de tussenliggende ruimte en veenscheuren werd klei afgezet. Omdat de klapkleien in een overwegend zoetwatermilieu zijn gevormd, worden de hogere waterstanden in het gebied toegeschreven aan een sterke toename van Rijnwater naar het Maasmondgebied. De Maasmonding ging vanaf die tijd (weer) het grootste deel van het rivierwater afvoeren en daardoor namen de rivierdebieten in de Oude Rijn monding af. Nadat de veenbodem zijn drijvende vermogen verloor (zuurstof uit de bodem verdween) werd het na 200 v. Chr. overspoeld met rivierklei. Op de laagste locaties werd de meeste klei afgezet en door het grote gewicht van deze kleilast op de slappe veenondergrond zakte de klei daar dieper in de ondergrond. Dit (differentiële) zakkingsproces wordt ook wel autocompactie genoemd. De waargenomen zijn klapklei- en loadingsstructuren zijn niet uniek voor het Maaslandgebied in Vlaardingen.

eoarcheologische opname v/e profielwand op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen
Geoarcheologische opname door Sieb de Vries en Peter Vos van een profielwand in de archeologische opgraving op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen in 2005. De veen- (bruin en donkerbruin) en kleilagen (grijs en lichtbruin grijs) hebben een gebogen vorm. Dit komt door het proces van autocompactie van het veen als gevolg van de afzetting (gewicht) van de bovenste kleilaag. Door het loadingsproces is op deze locatie het vroegmiddeleeuwse veen (bovenste veenlaag) bewaard gebleven omdat daar het middeleeuwse veen onder het grondwaterniveau was gezakt. Elders in het VHW gebied – waar het middeleeuwse veen boven het grondwaterniveau lag – is dit veen volledig verdwenen door oxidatie.
Peter Vos
Peter Vos

Peter Vos is Kwartair geoloog en promoveerde op 10 juni 2015 aan de Universiteit Utrecht op het onderwerp Origin of the Dutch coastal landscape, long-term landscape evolution of the Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local palaeogeographical map series. Hij is werkzaam bij de Geologische Dienst Nederland – TNO in Utrecht en gespecialiseerd in de Holocene kustgenese van Nederland. Een groot deel van zijn werk begeeft zich op het snijvlak tussen geologie en archeologie. Hij doet dit werk samen met zijn collega Sieb de Vries.

Deze lezing zaal gaan plaats vinden in Castellum Hoge Woerd. Datum: dinsdag 10 december 2019. Aanvang: 20:00 uur. Kosten: €5,- per persoon. Leden HV: €2,50 korting. Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

5 november: Pubquiz Maximus met historische inslag

Op dinsdag 5 november is er weer een editie van de populaire Pubquiz Maximus zoals die maandelijks georganiseerd worden door Brouwerij Maximus. Deze keer zal door inbreng van de Historische Vereniging aan de quiz een speciale ronde toegevoegd worden met vragen over onze lokale geschiedenis.

Deelnemen gebeurt vooral in teams, maar kan ook individueel. Voor het winnende team stelt de Historische Vereniging een aantal mooie prijzen ter beschikking.

De locatie en de activiteit is erg populair dus wees op tijd, want vol is vol!

Inschrijven op de avond zelf met team van maximaal 5 personen, deelname is 5 euro p.p. Inschrijven is vanaf 20:00 uur. Start pubquiz om 20:30 uur. Brouwerij Maximus is vanaf 17.00 uur geopend en als je wilt kun je vooraf heerlijk eten.
Let wel: het is belangrijk hiervoor te reserveren; stuur een mail naar proeflokaal@brouwerijmaximus.nl met vermelding van je naam, het aantal personen, je telefoonnummer en de tijd waarop je wilt eten (dit kan tot uiterlijk 18:30 uur).

Deelname €5,- per persoon: www.facebook.com/PubquizMaximus

Locatie: Brouwerij Maximus , Pratumplaats 2A, 3454 NA Utrecht

Meer informatie via activiteiten@histvervdmh.nl

14 november: ‘De Meern, een plaats met een eeuwenoude historie’ een lezing door Kees Rasch

Op donderdag 14 november 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Kees Rasch over de historie van De Meern.

In de Romeinse tijd liep de noordelijke grens van het Romeinse Rijk door het grondgebied van het huidige De Meern. Dankzij archeologische opgravingen is de kennis over het verblijf van de Romeinen in deze streek sterk toegenomen.

De geschiedenis van het in de late middeleeuwen ontstane dorp De Meern is nauw verweven met die van de ontginning van het gebied tussen de stroomruggen van de Rijn en de Hollandse IJssel. Bij de Meernbrug aan het begin van de Meerndijk ontstond een kleine nederzetting. Deze lag aan een van oost naar west lopende polderwetering. In 1381 werd deze wetering verbreed tot een kanaal voor de scheepvaart. In 1665 vond nogmaals verbreding plaats, nu ten behoeve van de trekvaart tussen Utrecht en Leiden. Zo ontstond de huidige Leidse Rijn en kon de nederzetting bij de brug uitgroeien tot een klein dorp met onder andere een kerk, een school, een herberg, een hoefsmederij en een broodbakkerij.

In de twintigste eeuw veranderde De Meern van klein plattelandsdorp in een woonplaats met boeren, fruittelers, tuinders, ondernemers in handel, nijverheid en dienstverlening, werknemers in al deze sectoren en forensen. Sinds 1997 wordt de ontwikkeling van De Meern in hoge mate bepaald door de snelle groei van de stad Utrecht en sinds 2001 is De Meern een wijk binnen de gemeente Utrecht.

Tijdens de lezing zal Kees Rasch allereerst ingaan op de bestuurlijke status door de eeuwen heen, daarbij komt hij tot een interessante conclusie. Vervolgens gaat hij in op de eeuwenoude historie en bijzondere gebeurtenissen in De Meern. Kerken, molens, het openbaar vervoer en de uitbreiding vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw, zullen ook ter sprake komen.

Kees Rasch
Kees Rasch

Kees Rasch is oud-voorzitter van de Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens & Leidsche Rijn, geeft regelmatig lezingen en heeft in het tijdschrift van de Historische Vereniging tientallen artikelen gepubliceerd over de geschiedenis van onze omgeving.

Locatie: de Schalm in De Meern, Oranjelaan 10.

Datum: donderdag 14 november 2019. Aanvang 20:00 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl