Historische fietsroute tijdens Open Monumentendag 2019

Al duizenden jaren hebben er mensen gewoond in Leidsche Rijn, Vleuten – De Meern. Tijdens de fietstochten op de Open Monumentendag 2019 kom je langs een groot aantal plekken waar de geschiedenis nog goed zichtbaar is of er alleen nog verhalen resten. Fiets langs plekken waar Romeinen en ridders leefden maar ook de Rijnoeverbewoners en de laatste rozenkwekers.

Historische fietsroute OMD 2019
Historische fietsroute OMD 2019

Een gids van de Historische vereniging fietst met u door de omgeving en geeft uitleg bij de diverse historische plekken.
Het startpunt is bij de recent gerestaureerde Broederschapshuisjes in Vleuten (Dorpsstraat 1).
Er zijn verschillende vertrektijden en er kan gekozen worden uit 2 routes. Geef uw keuze goed aan als u mee wilt. Reserveren gaat via een mail aan activiteiten@histvervdmh.nl . Meedoen is kosteloos en op eigen risico.

  • Route 1 (ca. 9 km) gaat door Vleuten en Haarzuilens.
  • Route 2 (ca. 12 km) gaat naar het Castellum (met VR-bril bij het Romeins badhuis) en Leidsche Rijn.

Vertrektijden:

  • Route 1 (Vleuten/Haarzuilens) om 11:00 en 13:00 uur
  • Route 2 (Castellum, Leidsche Rijn)  om 11:00 en 13:00 uur

Er kunnen maximaal 12-14 deelnemers mee per route/vertrektijd. Bij minder dan 6 deelnemers gaat de eventuele vertrektijd niet door. Vertrekpunt vanaf Torenpleinkerk (i.v.m. fiets parkeren). Let op: wel vooraf aanmelden bij de Broederschapshuisjes.

Aanmelden tot 2 dagen van te voren via activiteiten@histvervdmh.nl o.v.v. naam, welke route (1 of 2) en vertrektijd (11:00, 13:00 uur) en wel/geen lid Historische Vereniging en telefoonnummer.

Aanmelden op dag zelf kan maar de groep kan vol zitten.

Wilt u de hele route eens zelf fietsen op een andere dag dan kan dat. Download dan op BeleefLeidscheRijn.nl de hele route van 21 km. De officiële start is bij NS station Terwijde maar de route kan natuurlijk op elk punt begonnen worden. De route volg je via de straatnamen en tussen haakjes staat steeds de afstandsindicatie. In het rood lees je de namen van de historische plekken en soms een korte uitleg.

Vind je het leuk om de fietsroute met een gids af te leggen en in een paar uur tijd veel te leren over de verschillende periodes (IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen en Moderne tijd), diverse historische plekken en de mensen die hier lang voor ons geleefd hebben, ga dan eens mee op één van de data waarop er met een gids gefietst wordt. Zijn deze gepland, dan staat dit boven in de routebeschrijving op de website Beleefleidscherijn.nl

10 december: “Het ontstaan van het Nederlandse kustgebied in paleogeografische kaartbeelden, ‘waarheid en/of geofantasie’?” door Peter de Vos

Op dinsdag 10 december 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Peter Vos over paleolandschapskaarten van Nederland.

In de presentatie zal ingegaan worden op hoe de paleolandschapskaarten van Nederland in het Holoceen (huidige warme klimaatperiode die ca. 11.500 jaar geleden begon) – verschenen in de Atlas van Nederland in het Holoceen – zijn samengesteld en welke kustvormende processen en factoren verantwoordelijk waren voor het ontstaan van de huidige kustgebieden. De Atlas van Nederland in het Holoceen is in 2011 verschenen. In 2018 is de 9e herziene druk uitgebracht waarin de kaartbeelden op basis van nieuwe informatie zijn updated en ook 2 extra reconstructiekaarten aan de kaartserie zijn toegevoegd.

Peter Vos zal in de lezing o.a. ook de werkwijze en de gebruikte bronnen voor het maken van paleolandschapsreconstructie kaarten toelichten. De belangrijkste sturende factor voor het ontstaan van de Nederlandse kustgebieden was de snelle zeespiegelstijging aan het begin van het Holoceen. In de eerste helft van het Holoceen verdronken de laagste delen van Nederland en veranderden die gebieden in grote getijdenbekkens en estuaria. Toen in het midden van het Holoceen de zeespiegelstijging afnam, verlandden deze systemen en vond er achter de gevormde kustbarrières op grote schaal veengroei plaats. Tijdens het laatste deel van het Holoceen vonden er talrijke ingressies plaats in het gevormde kustveengebied en daar speelde de mens door grootschalige ontginningen en bedijkingen een grote rol in.

Foto van Pleistocene zandondergrond
Geologische opname door Peter Vos van de gelaagde Zuiderzee afzettingen in het Voorsterbos (NOP), gelegen op een Pleistocene zandondergrond waarin zich boomwortels bevinden.

In totaal zijn van Nederland zo’n 13-tal Holocene landschapsreconstructie kaarten gemaakt. Het reconstrueren van kustlandschappen is als een ‘4D puzzel’ waarbij je je eigen puzzelstukjes genereert. Naast de geologische karteergegevens, vormen de paleomilieugegevens uit archeologische opgravingsputten een belangrijke bron. De Vos noemt deze archeologische ontsluitingen ‘sleutelsites’ omdat ze essentiële informatie bevatten voor de kustreconstructie. De opgravingsputten in laag Nederland geven onderzoekers de kans om de kustafzettingen sedimentologisch goed te bestuderen en te bemonsteren voor paleoecologisch en dateringsonderzoek.

Een belangrijke archeologische sleutel-site die tijdens de lezing besproken zal worden, is die van de Vergulde Hand West (VHW) in Vlaardingen. Deze site leverde belangrijke informatie op over de landschapsvorming van de noordzijde van het Rijn-Maas estuarium in de pre- en protohistorie. Bijzonder geologische fenomenen op deze locatie waren het voorkomen van ‘klapkleien’ (of ‘oplichtingskleien’) en kleizakkingsstructuren in de venige ondergrond. De klapkleien zijn gevormd rond 225 v. Chr. toen de – met lucht verzadigde – veenbodem tijdens extreem hoge waterstanden in de Maasmond ging drijven. Grote drijvende veeneilanden – inclusief de ijzertijd-nederzettingen die erop stonden – kwamen los van de ondergrond en in de tussenliggende ruimte en veenscheuren werd klei afgezet. Omdat de klapkleien in een overwegend zoetwatermilieu zijn gevormd, worden de hogere waterstanden in het gebied toegeschreven aan een sterke toename van Rijnwater naar het Maasmondgebied. De Maasmonding ging vanaf die tijd (weer) het grootste deel van het rivierwater afvoeren en daardoor namen de rivierdebieten in de Oude Rijn monding af. Nadat de veenbodem zijn drijvende vermogen verloor (zuurstof uit de bodem verdween) werd het na 200 v. Chr. overspoeld met rivierklei. Op de laagste locaties werd de meeste klei afgezet en door het grote gewicht van deze kleilast op de slappe veenondergrond zakte de klei daar dieper in de ondergrond. Dit (differentiële) zakkingsproces wordt ook wel autocompactie genoemd. De waargenomen zijn klapklei- en loadingsstructuren zijn niet uniek voor het Maaslandgebied in Vlaardingen.

eoarcheologische opname v/e profielwand op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen
Geoarcheologische opname door Sieb de Vries en Peter Vos van een profielwand in de archeologische opgraving op het terrein van de Vergulde Hand West in Vlaardingen in 2005. De veen- (bruin en donkerbruin) en kleilagen (grijs en lichtbruin grijs) hebben een gebogen vorm. Dit komt door het proces van autocompactie van het veen als gevolg van de afzetting (gewicht) van de bovenste kleilaag. Door het loadingsproces is op deze locatie het vroegmiddeleeuwse veen (bovenste veenlaag) bewaard gebleven omdat daar het middeleeuwse veen onder het grondwaterniveau was gezakt. Elders in het VHW gebied – waar het middeleeuwse veen boven het grondwaterniveau lag – is dit veen volledig verdwenen door oxidatie.
Peter Vos
Peter Vos

Peter Vos is Kwartair geoloog en promoveerde op 10 juni 2015 aan de Universiteit Utrecht op het onderwerp Origin of the Dutch coastal landscape, long-term landscape evolution of the Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local palaeogeographical map series. Hij is werkzaam bij de Geologische Dienst Nederland – TNO in Utrecht en gespecialiseerd in de Holocene kustgenese van Nederland. Een groot deel van zijn werk begeeft zich op het snijvlak tussen geologie en archeologie. Hij doet dit werk samen met zijn collega Sieb de Vries.

Deze lezing zaal gaan plaats vinden in Castellum Hoge Woerd. Datum: dinsdag 10 december 2019. Aanvang: 20:00 uur. Kosten: €5,- per persoon. Leden HV: €2,50 korting. Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

5 november: Pubquiz Maximus met historische inslag

Op dinsdag 5 november is er weer een editie van de populaire Pubquiz Maximus zoals die maandelijks georganiseerd worden door Brouwerij Maximus. Deze keer zal door inbreng van de Historische Vereniging aan de quiz een speciale ronde toegevoegd worden met vragen over onze lokale geschiedenis.

Deelnemen gebeurt vooral in teams, maar kan ook individueel. Voor het winnende team stelt de Historische Vereniging een aantal mooie prijzen ter beschikking.

De locatie en de activiteit is erg populair dus wees op tijd, want vol is vol!

Inschrijven op de avond zelf met team van maximaal 5 personen, deelname is 5 euro p.p. Inschrijven is vanaf 20:00 uur. Start pubquiz om 20:30 uur. Brouwerij Maximus is vanaf 17.00 uur geopend en als je wilt kun je vooraf heerlijk eten.
Let wel: het is belangrijk hiervoor te reserveren; stuur een mail naar proeflokaal@brouwerijmaximus.nl met vermelding van je naam, het aantal personen, je telefoonnummer en de tijd waarop je wilt eten (dit kan tot uiterlijk 18:30 uur).

Deelname €5,- per persoon: www.facebook.com/PubquizMaximus

Locatie: Brouwerij Maximus , Pratumplaats 2A, 3454 NA Utrecht

Meer informatie via activiteiten@histvervdmh.nl

14 november: ‘De Meern, een plaats met een eeuwenoude historie’ een lezing door Kees Rasch

Op donderdag 14 november 2019 organiseert de Historische Vereniging een lezing door Kees Rasch over de historie van De Meern.

In de Romeinse tijd liep de noordelijke grens van het Romeinse Rijk door het grondgebied van het huidige De Meern. Dankzij archeologische opgravingen is de kennis over het verblijf van de Romeinen in deze streek sterk toegenomen.

De geschiedenis van het in de late middeleeuwen ontstane dorp De Meern is nauw verweven met die van de ontginning van het gebied tussen de stroomruggen van de Rijn en de Hollandse IJssel. Bij de Meernbrug aan het begin van de Meerndijk ontstond een kleine nederzetting. Deze lag aan een van oost naar west lopende polderwetering. In 1381 werd deze wetering verbreed tot een kanaal voor de scheepvaart. In 1665 vond nogmaals verbreding plaats, nu ten behoeve van de trekvaart tussen Utrecht en Leiden. Zo ontstond de huidige Leidse Rijn en kon de nederzetting bij de brug uitgroeien tot een klein dorp met onder andere een kerk, een school, een herberg, een hoefsmederij en een broodbakkerij.

In de twintigste eeuw veranderde De Meern van klein plattelandsdorp in een woonplaats met boeren, fruittelers, tuinders, ondernemers in handel, nijverheid en dienstverlening, werknemers in al deze sectoren en forensen. Sinds 1997 wordt de ontwikkeling van De Meern in hoge mate bepaald door de snelle groei van de stad Utrecht en sinds 2001 is De Meern een wijk binnen de gemeente Utrecht.

Tijdens de lezing zal Kees Rasch allereerst ingaan op de bestuurlijke status door de eeuwen heen, daarbij komt hij tot een interessante conclusie. Vervolgens gaat hij in op de eeuwenoude historie en bijzondere gebeurtenissen in De Meern. Kerken, molens, het openbaar vervoer en de uitbreiding vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw, zullen ook ter sprake komen.

Kees Rasch
Kees Rasch

Kees Rasch is oud-voorzitter van de Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens & Leidsche Rijn, geeft regelmatig lezingen en heeft in het tijdschrift van de Historische Vereniging tientallen artikelen gepubliceerd over de geschiedenis van onze omgeving.

Locatie: de Schalm in De Meern, Oranjelaan 10.

Datum: donderdag 14 november 2019. Aanvang 20:00 uur. Kosten €5,- p.p. Leden HV €2,50 korting

Graag vooraf opgeven via activiteiten@histvervdmh.nl

20 november: ‘Godsdiensttwisten tijdens het Twaalfjarig Bestand – opmaat tot de Dordtse Synode’ door Tjaard Barnard (SHHV)

Op woensdag 20 november organiseert de SHHV een lezing met Tjaard Barnard.

Het afgelopen jaar is herdacht dat in 1618-1619 een grote, Nationale Synode plaatsvond te Dordrecht. En op 13 mei was het precies 400 jaar geleden dat Johan van Oldenbarnevelt op het Binnenhof onthoofd werd. Wat speelde er toen? In deze lezing wordt uw kennis van deze geschiedenis langs twee lijnen hernieuwd en uitgebreid. Wat speelde er op politiek terrein en wat gebeurde er onder de theologen. Dr. Tjaard Barnard (1968) is remonstrants predikant te Rotterdam en gepromoveerd in de kerkgeschiedenis.

Deze lezing wordt gegeven in de Lutherse kerk te Woerden. Meer informatie op de website van de SHHV.

15 oktober: “Middeleeuws Utrecht in de wereld: de ‘internationale betrekkingen’ van Utrecht en omgeving” een lezing door Prof. Dr.Marco Mostert

Prof. dr. Mostert
Prof. dr. Mostert

Op dinsdag 15 oktober (’19) organiseert de Historische Vereniging een lezing door Prof. Dr. Marco Mostert over de internationale betrekkingen in de middeleeuwen in de regio Utrecht. Professor Dr. Mostert  heeft diverse boeken gepubliceerd over de ontwikkelingen van Nederland in de betreffende periode.

Maar al te vaak wordt de geschiedenis van Utrecht bekeken vanuit een ‘Nederlands’, ‘Utrechts’, of ‘regionaal’ perspectief. Daar is op zichzelf niets mis mee, maar aandacht voor de relaties die de inwoners van stad en regio onderhielden met verder gelegen gebieden dreigt daardoor wat onderbelicht te blijven. En dat, terwijl er heel wat te zeggen is over de rol van Utrecht binnen grotere politieke gehelen (het Romeinse rijk, het Duitse rijk), internationale handelsnetwerken, en de netwerken van de Kerk. Mensen uit de regio werkten als soldaat in de Romeinse legioenen, als missionaris onder de heidense Duitsers, en als notaris in de laatmiddeleeuwse pauselijke bureaucratie. En via de Utrechtse bisschop speelde de regio een relatief grote rol in de politieke geschiedenis van het Duitse rijk. Aan de hand van enkele voorbeelden wordt ingegaan op de rol die Utrecht speelde in de ‘Wereldgeschiedenis van Nederland’.

Marco Mostert is hoogleraar Middeleeuwse Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij doet onderzoek naar de middeleeuwse schriftcultuur, maar houdt zich ook bezig met de vroegmiddeleeuwse geschiedenis van de noordelijke Nederlanden.

Locatie: Boerderij de Hoef; Hogeweide 6 te Utrecht (Leidsche Rijn). Aanvang 20:00 uur. Kosten €5,- per persoon, Leden: € 2,50 korting

Graag vooraf opgeven activiteiten@histvervdmh.nl

Zondag 13 oktober: ‘De Schervendokter over Utrechtse topvondsten’, een lezing door Alexander van der Bunt

Op zondag 13 oktober organiseert Castellum Hoge Woerd samen met de Historische Vereniging een lezing door Alexander van de Bunt over Utrechtse topvondsten. Deze lezing is een onderdeel van Expeditie Hoge Woerd en is in het kader van de Nationale Archeologiedag.
Tijdens Expeditie Hoge Woerd wordt het castellum omgetoverd tot een heuse opgravingslocatie met tal van activiteiten voor jong en oud. Naast de lezing is er onder meer een 3D-rondleiding en een workshop Sieraden van scherven; kinderen kunnen via het ‘archeologiepad’ de wereld van archeologie ontdekken en een Romeinse metamorfose ondergaan.  Het volledige programma staat vanaf september online.

Elk jaar worden honderden vondsten gedaan in de provincie Utrecht, elk met een eigen en soms wel een curieus of bijzonder verhaal. Tijdens deze lezing duikt Van der Bunt achter alle nieuwe inzichten die deze vondsten hebben opgeleverd en raadsels die nog wachten om opgelost te worden.
Lang niet alle geschiedenis is opgeschreven en in boeken terecht gekomen: er zijn perioden of plaatsen waar archeologen en historici maar weinig vanaf weten. Vondsten helpen met het invullen van die ‘witte vlekken’ in onze kennis van het verleden. Vondsten uit de grond kunnen een aanwijzing zijn dat ter plaatse ooit een kasteel, boerderij, nederzetting, begraafplaats of zelfs een cultusplaats heeft gestaan. Ze kunnen ons veel vertellen over waar mensen vandaan kwamen, handel dreven, hun dagelijks leven inrichtte en de wijze waarop zij dingen deden. Elk object is daarom een puzzelstukje die bijdraagt aan onze kennis over het verleden.

Alexander van de Bunt is werkzaam als archeoloog bij Landschap Erfgoed Utrecht en weet als geen ander hoe Nederland er in de afgelopen eeuwen uit heeft gezien. Regelmatig publiceert hij verhalen over Utrechtse vondsten met een bijzonder verhaal op UtrechtAltijd. Laat hem een vondst zien, en hij weet precies hoe hij het verleden weer tot leven moet wekken. In 2020 wordt zijn eerste boek verwacht over Germanen, Kelten en Romeinen in de Lage Landen.

De lezing vindt plaats in Castellum Hoge Woerd, (studio) Hoge Woerdplein 1, 3454 PB Utrecht.
Aanvang lezing 15.00 uur. Meer info via https://www.museumhogewoerd.nl/agenda/

Kaarten enkel te bestellen via de website van Museum Hoge Woerd . Entree: €3,00

Let op de locatie heeft beperkte capaciteit, dus kom op tijd want Vol = Vol !!

14 september: Open monumentendag 2019

Op zaterdag 14 september vindt weer de Open monumenten dag plaats. Het thema van de landelijke Open Monumentendag is dit jaar Kunst & Vermaak. Daarnaast heeft de stad Utrecht nog een thema: ‘175 jaar Utrecht spoorstad’.

Tussen 10.00 en 17.00 uur worden bijna tachtig monumenten opengesteld, verdeeld over drie routes: twee wandelroutes met als thema Kunst & Vermaak,  ‘De Negen Muzen’ en ‘Vermaak vroeger en nu’ en een derde fietsroute ‘175 jaar Utrecht Spoorstad.

Dit jaar zijn in ons gebied o.a. de Broederschapshuisjes en de Torenpleinkerk in Vleuten en de Metaalkathedraal in De Meern geopend voor het publiek. De Broederschapshuisjes zijn geopend van 10:30 uur tot 16:30 uur en de Metaalkathedraal van 9:00 tot 17:00 uur.

Daarnaast zal deze dag ook een fietstocht worden georganiseerd. Deze fietstocht is ontwikkeld door Beleef Leidsche Rijn i.s.m. de Historische Vereniging.

9 juli: Lezing over de Oude Hollandse Waterlinie door Jan van Es (RHC VV)

Op dinsdag 9 juli om 19.30 uur is er een lezing over de Oude Hollandse Waterlinie bij het Regionaal Historisch Centrum (RHC Vecht en Venen) in Breukelen. De lezing wordt gegeven door historicus Jan van Es die u de Oude Hollandse Waterlinie in al zijn glorie zal toelichten. De lezing is onderdeel van ‘Archief Onder Water’, een tentoonstelling die door de Stichting Oude Hollandse Waterlinie is samengesteld en van 2 juli tot 16 augustus 2019 bij het RHC Vecht en Venen in Breukelen is te zien.

Meer informatie op de website van het Regionaal Historisch Centrum (RHC Vecht en Venen) en graag vooraf aanmelden.