De Middeleeuwen

De tijd van Kastelen en Ridderhofsteden

Uit de 12e tot de 19e eeuw zijn een aantal gebouwen bewaard gebleven in dit gebied. Van de verdwenen objecten is de locatie bekend en zijn tekeningen beschikbaar in ons documentatiecentrum. De bekendste (voormalige) kastelen en ridderhofsteden zijn: Kasteel Nijevelt, Huize Voorn, Huis te Vleuten, Den Engh, De Grauwaert, en Den Ham. In de loop der jaren heeft de Historische Vereniging – i.s.m. de ANWB – borden laten plaatsen met een beschrijving van deze monumenten.

De zogenaamde ridderhofsteden hadden hun oorsprong in de middeleeuwen. De eerste keer dat het begrip ridderhofstad voorkomt is in het jaar 1512. In de zogenaamde Verbandbrief werd bepaald dat bezitters van een ridderhofstad ‘vrijdom’ van belasting van huisgeld en bieraccijns zouden genieten. In ruil hiervoor werd van de edelen verlangd dat zij de goederen en de onderzaten van de landsheer of leenheer zouden beschermen.

Kasteel Nijevelt

Kasteel Nijeveld
Kasteel Nijevelt

Omstreeks 1300 werd kasteel Nijevelt gebouwd. Het kasteel bestond aanvankelijk uit een twee of drie verdiepingen tellende bakstenen woontoren op een eiland. In 1356 werd het kasteel door de graaf van Holland Willem V na een wekenlange belegering verwoest. Kort daarop werd Nijevelt echter herbouwd door de toenmalige eigenaar Steven van Zuylen van Nijevelt. Hij liet als extra bescherming rondom het kasteel een stelsel van meerdere grachten aanleggen. Tussen 1580 en 1590 is het kasteel ingrijpend verbouwd door de nieuwe eigenaars Wilhelmina van Haaften en Walraven van Brederode. Net als Johan Wolfert van Brederode, die het kasteel daarna in bezit kreeg, behoorden zij tot de hoogste kringen binnen de Republiek. In de achttiende eeuw raakte het huis in verval. Wel zijn er nog omstreeks 1713 prachtige tuinontwerpen gemaakt door de beroemde tuinarchitect Daniël Marot. De toenmalige eigenaar Daniël de Milan Visconti heeft ze echter nooit laten uitvoeren. Rond 1800 is Nijevelt gesloopt. Sindsdien resteren nog twee kasteeleilandjes.

Kasteel Den Engh
Eén van de voormalige ridderhofsteden uit dit gebied is kasteel Den Engh. Kasteel Den Engh bevond zich ten oosten van Vleuten op een kruising van de Den Enghlaan en de smalle Themaat, op de plek waar zich nu restaurant DENGH bevind. De oudste gegevens over kasteel Den Engh dateren van 1260.

In 1896 werd het kasteel, wat toen waarschijnlijk nog in goede staat verkeerde, volledig gesloopt. De tuinen, bossen en lanen zijn in 1910 omgezet in landbouwgrond. Van het voormalige kasteelcomplex resteert nu alleen nog een omgracht eiland (hierop stond het kasteel), een 17e eeuwse dwarshuisboerderij en een 18e eeuws koetshuis, beide gelegen op de voormalige voorburcht (Enghlaan 17). Ook zijn er nog restanten van de omgrachting van deze voorburcht. Een ander element van het voormalige kasteelcomplex wordt gevormd door de Enghlaan, de voormalige oprijlaan vanaf de Utrechtseweg naar het kasteel.

Voor meer informatie over kasteel Den Engh, klikt u hier.

Kijk verder ook deze korte filmpjes van ‘U in de Wijk Leidsche Rijn’:

  • Een reportage  over het Châtelet van Kasteel de Haar dat eenmalig geopend was voor het publiek. (17-04-15)
  • Een interview met Kees Rasch over de kastelen die vroeger in dit gebied stonden: film. (16-10-15)
  • Een item over de plundertochten van Maarten van Rossum: film (18-05-19)