Spectaculaire toevoegingen aan de tentoonstelling van het Romeinse schip in Castellum Hoge Woerd

Woensdag 21 juni zijn enkele spectaculaire toevoegingen aan de tentoonstelling van het Romeinse schip in Castellum Hoge Woerd gepresenteerd. Het gaat om drie vrijwel compleet bewaarde meubelstukken en delen van de kajuit die in 2003 op het schip is aangetroffen.

kleine-kist
Onthulling van een kleine-kist

Na jarenlange conservering en restauratie kunnen deze stukken nu voor het eerst aan het publiek worden getoond. Het gaat om kwetsbare houten objecten die volstrekt uniek zijn binnen de context van het voormalige Romeinse rijk.

Het schip De Meern 1

Het schip werd in 1997 ontdekt ten westen van De Meern (en daarom als ?De Meern 1? aangeduid) en in 2003 opgegraven door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Al gauw bleek het te gaan om het meest compleet bewaarde rivierschip dat in Noordwest-Europa bekend is uit de Romeinse tijd. De meeste andere schepen van dit type, onder andere bekend uit Zwammerdam en Woerden, lijken te zijn afgedankt of zelfs met opzet afgezonken nadat ze waren ontdaan van de meeste onderdelen die voor hergebruik geschikt waren.

Ronduit spectaculair waren de wanden van de kajuit die deels nog overeind stonden. In deze kajuit Kajuitskastwerden niet alleen allerlei persoonlijke bezittingen van de schipper gevonden, maar ook diverse meubelstukken en een grote collectie gereedschappen. Hieruit bleek onomstotelijk dat het schip in vol bedrijf was toen het rond het jaar 190 werd getroffen door een ramp.

Na jarenlange conservering in het maritiem depot in Lelystad kon het schip in 2015 terugkeren naar het mede daarvoor gebouwde Castellum Hoge Woerd.

Meubelstukken

De op 21 juni gepresenteerde meubelstukken zijn: een kastje met paneeldeuren, een grote timmerkast en een kleine kist die opvalt door de bijzondere houtverbindingen op de hoeken. Alle drie de meubelstukken zijn grotendeels bewaard gebleven; bij beide kisten moest een hoek worden aangevuld, omdat dit deel boven het grondwaterniveau heeft gelegen en dus is weggerot. Het toeval wil dat de rest van de meubelstukken 1800 jaar lang onder water, dus vrij van zuurstof, is gebleven, waardoor het hout bewaard bleef. De meubelstukken van het schip De Meern 1 zijn binnen de context van het Romeinse rijk bijzonder zeldzaam; het complex als geheel is zonder meer uniek.

Kleine kist
Kleine kist

Het kastje (h. 73 x b. 60 x d 25 cm) heeft twee paneeldeurtjes en lijkt daarmee sterk op een kastje dat afgebeeld staat aan de binnenzijde van een Romeinse sarcofaag die is gevonden in Simpelveld (Zuid-Limburg). Het gaat echter om schijnpanelen: in feite bestaan de deurtjes beide uit ??n plank, waarin met een guts profiellijsten zijn gestoken die een verdiept paneel suggereren. De grote kist (h. 30 x b. 132 x d. 28 cm) heeft gediend voor het opbergen van timmermansgereedschap. De kleine kist (h. 30 x b. 38 x d. 30 cm) is mogelijk ook daarvoor gebruikt. Opvallend aan dit stuk zijn de vele verschillende houtverbindingen, o.a. zogenaamde zwaluwstaarten.

Voor het maken van de kisten zijn steeds diverse houtsoorten gebruikt (0.a. Beuk, Es, Spaanse Aak en Els). Veel onderdelen hebben ook sporen van houtworm. Dit wijst er op dat er voor het maken van de meubels gebruik is gemaakt van hergebruikt hout.

Kajuitwanden en -deurtjes

De kajuitwanden bestaan uit zogenaamd potdekselwerk van dunne plankjes die deels overlappend zijn vastgespijkerd op stijlen, die rusten op spanten van het schip. De twee achterse wanden waren onderdeel van een vaste kajuitopbouw. Twee treeplanken op de bpprden maakten het mogelijk om van het achterschip naar het laadruim te lopen.langs de zijkanten van de kajuit. Zelfs het complexe slotmechanisme met de vergrendeling is nog helemaal bewaard gebleven.

Het voorste kajuitwandje bestond uit twee delen en was verplaatsbaar. Ook het dak van dit gedeelte was anders uitgevoerd, vermoedelijk in de vorm van een leren tentdak. Dit had er waarschijnlijk mee te maken dat zich hier een kombuis bevond, waarvan men de rook kon laten ontsnappen door een hoek van de tent om te slaan. In de afgelopen weken hebben medewerkers van de Rijksdienst de originele vloerplanken in de kombuis teruggelegd. Hierop zijn rond de stookplaats duidelijk grote brandsporen te zien.

 

Het scheepscomplex ?De Meern 1? toont het bijzondere karakter van de Romeinse grens (de limes) in ons land en onderstreept de unieke conserverende eigenschappen van de Nederlandse bodem. Op dit moment werken diverse rijksinstellingen, de provincies Gelderland, Utrecht en Zuid-Holland en de aanliggende gemeenten aan de voordracht van de limes als Werelderfgoed.

(tekst: Erik Graafstal)